Rút lui khỏi một mối quen biết công việc cho êm là khép xong mọi việc còn dở dang, rồi giãn dần: trả lời chậm hơn, ngắn hơn, không mở chuyện mới, không nhận việc mới; chỉ nói thẳng khi người kia hỏi thẳng, bằng một câu về mình chứ không về họ. Phần lớn mối quen không cần một lời chia tay. Chỉ những mối có tiền bạc, hợp đồng hay chuyện vượt giới hạn mới cần nói rõ và làm có giấy tờ.
Bài này dành cho khi bạn nhận ra một mối quen chỉ còn chảy một chiều: người kia nhờ, bạn làm; hoặc người kia hay kéo bạn vào những việc không minh bạch; hoặc đơn giản là hai người đã đi hai hướng khác. Rút lui không có nghĩa là bạn xấu, cũng không có nghĩa là người kia xấu.
Khi nào một mối quen nên được để nghỉ
Ví dụ giả định: anh Đ làm kế toán dịch vụ cho nhiều cửa hàng nhỏ. Anh quen chị X ở một lớp nghiệp vụ năm năm trước. Ban đầu hai người hay trao đổi khách, giới thiệu việc cho nhau. Hai năm gần đây, chị X chỉ nhắn khi cần: nhờ xem giúp tờ khai, nhờ giới thiệu khách, nhờ đứng tên trong một hồ sơ "cho đủ người", và lần nào cũng gấp. Khi anh Đ cần chị giới thiệu một khách, chị bảo dạo này bận.
Anh Đ không giận, chỉ thấy mệt. Mỗi tin nhắn của chị X là một việc không công, và gần đây bắt đầu có những việc anh thấy không nên làm. Anh ngại rút lui vì hai người có chung nhiều người quen trong nghề, sợ bị nói là sống không có trước có sau.
Có vài dấu hiệu cho thấy một mối quen nên được để nghỉ: chỉ một bên nhờ, bên kia làm, kéo dài nhiều tháng; mỗi lần liên lạc bạn thấy nặng nề hơn là vui; người kia hay đề nghị những việc mập mờ về giấy tờ, tiền bạc; hoặc người kia nói xấu người khác với bạn đều đặn, và bạn đoán họ cũng nói về bạn như vậy. Một dấu hiệu chưa đủ để rút lui. Ba bốn dấu hiệu cùng lúc thì nên nghĩ nghiêm túc.
Rút lui theo mức độ
Không phải mối quen nào cũng cần rút hẳn. Chọn mức hợp với tình huống:
| Tình huống | Cách làm | Có cần nói ra không |
|---|---|---|
| Mối quen nhạt dần, hai người khác hướng | Để tự nhiên, thỉnh thoảng hỏi thăm dịp đặc biệt | Không |
| Người kia nhờ vả một chiều | Giãn dần, từ chối việc mới bằng câu ngắn | Chỉ khi bị hỏi |
| Người kia hay kéo vào việc mập mờ | Từ chối rõ từng việc, giảm liên lạc | Có, một lần, về đúng việc đó |
| Có tiền bạc, hợp đồng chung | Khép xong bằng giấy tờ trước rồi mới giãn | Có, bằng văn bản |
| Có lời lẽ khiếm nhã, đe doạ, quấy rối | Dừng liên lạc, giữ bằng chứng, báo người có trách nhiệm | Một lần, ngắn, rồi thôi |
Phần lớn trường hợp nằm ở hai dòng đầu. Đừng biến một mối quen chỉ nhạt đi thành một cuộc chia tay nặng nề có giải thích, có lý do. Với dòng cuối, đừng cố rút cho êm; an toàn của bạn quan trọng hơn sự êm.
Trường hợp của anh Đ nằm giữa dòng hai và dòng ba: vừa nhờ vả một chiều, vừa bắt đầu có đề nghị đứng tên hồ sơ. Vì vậy anh cần làm hai việc song song: từ chối rõ ràng đúng việc đứng tên, và giãn dần phần còn lại. Chọn đúng mức giúp bạn không làm quá tay với một mối chỉ nhạt đi, cũng không làm quá nhẹ với một mối đã có rủi ro.
Khép việc dở trước khi giãn
Rút lui khi còn việc dang dở là cách nhanh nhất để mất lòng và để lại rắc rối. Trước khi giãn, làm theo thứ tự:
- Liệt kê mọi thứ còn dính giữa hai người: việc đang làm cho nhau, tiền chưa thanh toán, giấy tờ đang đứng tên chung hay giữ hộ, tài khoản dùng chung, khách đang được giới thiệu qua lại.
- Làm xong phần việc mình đã nhận, đúng hẹn, đủ chất lượng như mọi lần. Không làm ẩu vì đằng nào cũng sắp thôi.
- Thanh toán và nhận thanh toán dứt điểm. Nhắn rõ: "Chị X, em gửi lại bảng tổng hợp tháng này, phần phí bên chị chuyển giúp em trước cuối tuần nhé."
- Với giấy tờ đứng tên giúp, rút tên càng sớm càng tốt. Nếu không biết làm thế nào, hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi ký thêm bất cứ thứ gì.
- Trả lại tài liệu, giấy tờ đang giữ hộ, có người khác chứng kiến hoặc có tin nhắn xác nhận đã nhận.
Khi không còn gì dở dang, việc giãn ra trở nên nhẹ tự nhiên: không ai còn lý do để tìm bạn gấp, và bạn không còn lý do để thấy mình nợ ai.
Những cách rút lui làm hỏng việc
Chặn liên lạc đột ngột khi chưa có chuyện gì rõ ràng. Người kia sẽ thấy, sẽ hỏi người quen chung, và câu chuyện "hai người có chuyện gì" lan nhanh hơn bạn nghĩ. Chặn để dành cho trường hợp bị quấy rối hay đe doạ.
Đăng bài bóng gió trên trang cá nhân. Những câu kiểu "có những người chỉ tìm đến khi cần" ai cũng đọc được, kể cả người bạn nhắm tới và người quen chung. Bài đăng đó sẽ ở lại lâu hơn cảm giác bực bội của bạn.
Nhận lời rồi không làm. Có người ngại từ chối nên vẫn nhận lời nhờ, rồi để đó. Cách này làm hỏng uy tín của chính bạn, và người kia có lý do chính đáng để phàn nàn với người khác.
Rủ người khác cùng rút. Kể với người quen chung để họ cũng xa người kia là biến chuyện của bạn thành chuyện phe nhóm. Mỗi người tự quyết mối quen của mình.
Giải thích quá nhiều. Một tin nhắn dài liệt kê lý do vì sao bạn muốn xa ra sẽ nhận lại một tin dài hơn phản bác từng lý do. Một câu ngắn về mình là đủ, phần còn lại để việc làm nói thay.
Giãn dần: làm thế nào cho tự nhiên
Giãn dần không phải là đột ngột im lặng. Đột ngột im lặng, ngừng trả lời giữa chừng, làm người kia lo lắng hoặc tức giận và đi hỏi người quen chung. Giãn dần là thay đổi nhịp: trước đây trả lời trong mười phút, giờ trả lời trong ngày; trước đây trả lời dài, kèm hỏi thăm, giờ trả lời đủ ý và dừng.
Không mở chuyện mới. Bạn không chủ động nhắn hỏi thăm, không gửi bài viết hay, không rủ đi cà phê. Khi người kia nhắn chuyện thường, trả lời lịch sự và ngắn: "Dạ vâng chị, chúc mừng chị nhé."
Từ chối việc mới bằng câu ngắn, không hứa lần sau: "Đợt này em kín lịch rồi chị ạ, chị thử hỏi người khác giúp em." Không cần nói kín lịch tới bao giờ. Lặp lại câu tương tự hai ba lần, người kia sẽ tự chuyển sang hỏi người khác.
Với nhóm chat chung chỉ có hai người và vài người quen, không cần rời ngay. Tắt thông báo, thỉnh thoảng thả cảm xúc vào tin vui. Rời nhóm đột ngột dễ bị để ý hơn là ở lại im lặng.
Khi bị hỏi thẳng "sao dạo này xa thế"
Đến một lúc người kia có thể hỏi: "Dạo này em sao thế, nhắn gì cũng ít, chị làm gì phật lòng em à?" Lúc đó, nói một câu thật, về mình, không kể tội. Mẫu: "Không có gì đâu chị, dạo này em thu hẹp việc lại, chỉ nhận những việc em làm kỹ được, nên ít trao đổi với mọi người hơn." Câu này đúng, không làm ai mất mặt, và không mở ra cuộc tranh luận.
Nếu lý do thật là những việc mập mờ, và bạn muốn người kia hiểu để thôi đề nghị, nói đúng việc đó một lần: "Có một chuyện em nói thật: mấy việc đứng tên hồ sơ hay sửa số liệu thì em không làm được nữa, nên em ngại nhận việc từ chị." Không thêm nhận xét về con người chị X.
Điều không nên làm: kể lại mọi lần chị X nhờ mà không đáp lại, liệt kê những gì mình đã làm cho chị. Danh sách đó chỉ biến một lời giải thích thành một bản cáo trạng, và người nghe sẽ chỉ nhớ phần cáo trạng.
Nếu người kia buồn hoặc giận, để họ buồn. Bạn không cần dỗ dành bằng cách hứa sẽ nhận việc lại. Một câu cuối đủ giữ hoà khí: "Em vẫn quý chị, gặp nhau ở lớp nghiệp vụ vẫn chào hỏi bình thường chị nhé."
Gặp lại ở sự kiện, và chuyện người quen chung
Ngành nào cũng nhỏ, bạn sẽ gặp lại người mình đã rút lui ở hội thảo, ở đám cưới đồng nghiệp chung, ở buổi họp lớp nghiệp vụ. Chào bình thường, hỏi một hai câu xã giao, không né mặt, không tỏ ra lạnh lùng. Sự bình thường của bạn cho mọi người xung quanh thấy không có chuyện gì để bàn tán.
Khi người quen chung hỏi chuyện, trả lời ngắn và không kể xấu: "Dạo này em với chị ấy ít làm chung thôi, mỗi người một mảng." Đừng tìm đồng minh bằng cách kể lại chuyện cũ. Người nghe một câu chuyện xấu về người khác từ bạn sẽ tự hỏi bạn có kể về họ như vậy không.
Nếu người kia nói xấu bạn với người quen chung, đừng đáp trả. Ai làm việc với bạn lâu sẽ tự đánh giá qua cách bạn làm việc. Nếu lời nói xấu bịa đặt gây thiệt hại thật về công việc, giữ lại bằng chứng và hỏi luật sư trên AI Cố Vấn, chứ không đấu khẩu trên mạng.
Tự kiểm sau ba tháng: bạn có còn thấy nặng lòng mỗi khi nhận tin nhắn từ người đó không, bạn có còn bị kéo vào việc gì mập mờ không, và bạn có giữ được phép lịch sự khi gặp không. Nếu cả ba đều ổn, bạn đã rút lui đúng cách.
Câu hỏi thường gặp
Rút lui khỏi mối quen biết công việc có phải là sống không có trước có sau không?
Không. Có trước có sau là ghi nhận những gì người kia đã giúp và đối xử tử tế khi gặp. Điều đó vẫn giữ được khi bạn không còn nhận việc hay nhờ việc. Rút lui khỏi một mối chỉ còn chảy một chiều là giữ sức cho những mối khác.
Có nên chặn liên lạc người mình muốn rút lui không?
Chỉ khi có lời lẽ khiếm nhã, đe doạ, quấy rối hay bị làm phiền liên tục sau khi đã nói rõ. Với mối quen bình thường, tắt thông báo là đủ. Chặn khi không có lý do rõ ràng dễ bị người kia và người quen chung hiểu là có chuyện lớn.
Rút lui rồi sau này lại cần người đó thì sao?
Nếu bạn rút lui êm, không nói xấu, không để việc dở dang, thì cánh cửa vẫn còn. Một tin nhắn hỏi thăm lịch sự, nói rõ việc cần, là cách nối lại bình thường. Nhờ vậy mà việc rút lui êm quan trọng hơn rút lui nhanh.
Đang có hợp đồng chung với người đó thì rút lui thế nào?
Làm cho xong hoặc thoả thuận chấm dứt theo đúng điều khoản trong hợp đồng, bằng văn bản. Đừng chỉ ngừng làm. Nếu không rõ quyền và nghĩa vụ khi chấm dứt sớm, hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi gửi bất kỳ thông báo nào.
Người đó nói xấu mình khắp nơi sau khi mình rút lui thì làm gì?
Không đáp trả, tiếp tục làm việc tử tế với mọi người. Phần lớn lời nói xấu tự nhạt đi khi người nghe thấy bạn vẫn bình thường. Chỉ khi lời bịa đặt gây thiệt hại thật mới cần giữ bằng chứng và hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.