Khi người quen trong công việc đổi việc, lên vị trí mới hay mở cửa hàng, lời chúc giữ được mối là lời chúc đến sớm trong vài ngày đầu, qua tin nhắn riêng chứ không chỉ một bình luận, có một chi tiết cho thấy bạn nhớ hành trình của họ, và không kèm bất kỳ lời chào hàng nào; với cửa hàng mới, ghé tận nơi mười lăm phút, mang một món nhỏ, mua một thứ nếu hợp, là đủ. Tin vui là dịp tự nhiên nhất để quay lại với một người quen, kể cả người lâu không liên lạc.
Bài này dành cho người thấy tin vui của người quen trên trang cá nhân, trong nhóm chung hay qua người khác, muốn chúc nhưng sợ câu chúc nhạt giống trăm người khác, hoặc sợ bị hiểu là đang muốn bán gì. Phần dưới có tin nhắn mẫu cho từng tình huống, cách ghé thăm cửa hàng mới và việc làm sau đó.
Tình huống: thấy tin vui, muốn chúc mà sợ nhạt
Anh H làm bán hàng thiết bị bếp công nghiệp. Sáng nay anh thấy chị K, người từng là quản lý bếp của một nhà hàng khách quen, đăng tin mở tiệm bánh riêng ở một phường gần trung tâm. Dưới bài đăng có hơn một trăm lời chúc giống nhau: "chúc mừng chị, hồng phát", "chúc buôn may bán đắt". Anh H muốn chúc, và thật lòng quý chị K, nhưng lại ngại: mình làm bán thiết bị bếp, chị mới mở tiệm, nhắn lúc này chị có nghĩ mình rình bán lò nướng không?
Nỗi ngại này rất phổ biến với người làm kinh doanh, và nó khiến nhiều người chọn cách an toàn là thả một biểu tượng rồi thôi. Nhưng người mở cửa hàng mới, hay người vừa nhận vị trí mới, đang ở lúc vừa mừng vừa lo. Họ đếm từng người ghé, nhớ từng tin nhắn riêng, và đặc biệt nhớ ai đến mà không đòi hỏi gì. Một tin nhắn riêng có chi tiết lúc này nặng hơn mười lời chúc dưới bài đăng.
Với người đổi việc cũng vậy. Tuần đầu ở chỗ mới, họ đang hồi hộp, chưa quen ai, và một lời chúc từ người quen cũ nhắc rằng hành trình trước đó của họ có người ghi nhận. Đó là cảm giác người ta nhớ lâu.
Một chi tiết người làm sự kiện ngành hay để ý: người mở cửa hàng thường lưu lại danh sách những ai ghé trong tháng đầu, có người ghi hẳn vào một cuốn sổ ở quầy. Vài năm sau, khi chính họ có dịp giới thiệu khách, cần một nhà cung cấp hay một người làm cùng, cái tên họ nghĩ tới trước tiên thường nằm trong cuốn sổ đó. Không phải vì món quà, mà vì người ta nhớ ai đã đến lúc mình còn chưa có gì chắc chắn.
Thứ khiến lời chúc có trọng lượng không phải độ dài hay độ hoa mỹ, mà là chi tiết. Người nhận đọc một trăm lời chúc giống nhau, và chỉ dừng lại ở lời chúc nhắc đúng một chuyện của riêng họ.
Chúc qua kênh nào cho hợp
Bình luận dưới bài đăng. Hợp với người quen sơ, vòng ngoài. Viết một câu có chi tiết thay vì câu chung: "Chúc mừng chị K, nhớ hồi chị làm bánh cho cả bếp ăn thử mỗi chiều thứ Sáu". Bình luận công khai cũng là một cách giúp họ, vì người khác đọc thấy.
Tin nhắn riêng. Hợp với người bạn từng làm việc cùng hoặc trò chuyện khá thân. Nếu đã nhắn riêng thì không cần bình luận thêm, hoặc chỉ thả một biểu tượng.
LinkedIn khi người kia đổi việc. Nhiều người cập nhật vị trí mới trên LinkedIn và nhận được lời chúc tự động. Lời chúc tự động người ta lướt qua; hãy viết vài chữ riêng thay vì bấm nút có sẵn.
Ghé tận nơi. Hợp khi người kia mở cửa hàng, quán, văn phòng mới mà bạn đi được. Ghé trong hai tuần đầu, không cần đúng ngày khai trương vì ngày đó họ rất bận.
Gọi điện. Chỉ hợp với người rất thân. Người đang bận khai trương hay tuần đầu ở chỗ mới khó nghe máy, một tin nhắn thường tốt hơn.
Tin nhắn chúc mừng đổi việc, lên vị trí mới
Một tin chúc tốt có ba phần: chúc mừng, một chi tiết về hành trình của họ mà bạn nhớ, và một câu hướng tới chỗ mới. Không hỏi lương, không hỏi vì sao nghỉ chỗ cũ, không gửi kèm giới thiệu dịch vụ.
Khi người kia chuyển công ty: "Chúc mừng anh L về chỗ mới nhé. Hồi làm dự án kho lạnh với anh, em thấy anh là người đọc hợp đồng kỹ nhất phòng, chỗ mới có anh là may cho họ. Tuần đầu chắc bận, anh giữ sức."
Khi người kia được lên vị trí quản lý: "Chị M ơi, em vừa nghe tin chị lên trưởng phòng, mừng cho chị quá. Em nhớ hồi chị kèm em làm báo giá lần đầu, chị sửa từng dòng mà không gắt câu nào. Đội của chị sướng rồi."
Khi người kia chuyển hẳn sang ngành khác: "Anh N ơi, nghe tin anh chuyển sang làm giáo dục, em phục anh dám đổi. Có gì cần người bên ngành cũ hỏi han thì anh cứ nhắn em nhé." Câu cuối là một lời cho đi nhẹ nhàng, không xin gì.
Nếu người kia trả lời, đáp ngắn một câu rồi để họ đi làm việc của họ. Tuần đầu ở chỗ mới không phải lúc kéo dài cuộc trò chuyện.
Chúc mừng mở cửa hàng: nhắn trước, ghé sau
Với cửa hàng mới, nhắn trước một tin trong vài ngày đầu, rồi ghé sau. Anh H có thể nhắn chị K: "Chị K ơi, em là H bên thiết bị bếp, hồi chị còn làm ở nhà hàng X đó chị. Chúc mừng chị có tiệm riêng nhé, em nhớ hồi đó chị kể mơ có cái lò của riêng mình. Tuần sau em ghé mua bánh ủng hộ chị." Tin này nhắc một chuyện chị kể, hứa một việc nhỏ, và tuyệt đối không nhắc tới thiết bị bếp.
Khi ghé, mang một món nhỏ hợp với cửa hàng: một chậu cây xanh nhỏ để quầy, một bình hoa vừa phải. Món quà khai trương với người quen công việc nên ở mức vài trăm nghìn, ví dụ giả định khoảng hai trăm nghìn. Quà to quá khiến người kia thấy nợ, đặc biệt nếu bạn làm bán hàng, người ta sẽ nghĩ tới chuyện đổi lại.
Quà tốt nhất cho cửa hàng mới thật ra là mua hàng của họ và giới thiệu thêm khách. Mua một hộp bánh, một ly nước, một món nhỏ, trả đúng giá, đừng để họ tặng. Nếu thấy thật sự ngon hay tốt, chụp ảnh đăng lên trang cá nhân, kể thật, hoặc giới thiệu với vài người bạn.
Nếu người kia hỏi về công việc của bạn, như chị K hỏi anh H có biết lò nào tốt không, cứ trả lời thật lòng như người quen, kể cả khi lò tốt nhất cho chị không phải hàng bên anh. Câu trả lời đó giữ mối lâu hơn bất kỳ đơn hàng nào.
Khi ghé cửa hàng mới: làm gì, ở bao lâu
Người mới mở tiệm vừa vui vừa bận. Vài điều người làm dịch vụ lâu năm hay dặn:
- Tránh giờ cao điểm của loại hình đó: tiệm bánh tránh sáng sớm và chiều tan tầm, quán ăn tránh giờ trưa, văn phòng tránh sáng thứ Hai.
- Ở chừng mười lăm phút. Nếu chủ đang bận tiếp khách, chào một câu, mua đồ, để quà lại rồi về, nhắn tin sau.
- Khen cụ thể một thứ: cách bày quầy, món bánh, chỗ ngồi ánh sáng đẹp. Khen chung "đẹp quá" không đọng lại.
- Không góp ý sửa sang ngay lần đầu, dù bạn thấy chỗ chưa ổn. Nếu người kia hỏi ý thật, góp một hai điều nhỏ, nhẹ nhàng.
- Không hỏi vốn bao nhiêu, thuê mặt bằng bao nhiêu, có lời chưa.
- Không dẫn theo người khác để giới thiệu sản phẩm cho chủ cửa hàng.
Câu chào về: "Em về để chị bán hàng, bánh ngon lắm chị, em sẽ quay lại. Chúc tiệm đông khách." Ngắn, vui, và có lời hứa quay lại để người kia nhớ.
Lời chúc dở và lời chúc được
Phần lớn lời chúc dở không có ác ý, chỉ là thiếu chi tiết hoặc lẫn chuyện của mình vào.
| Tránh | Thay bằng |
|---|---|
| "Chúc mừng anh, hồng phát!" | Một câu nhắc chuyện cũ của họ, rồi mới chúc |
| "Chúc mừng chị, bên em có bán máy pha cà phê, chị cần cứ báo" | Chỉ chúc, chuyện công việc để khi họ hỏi |
| "Lương chỗ mới chắc cao lắm anh nhỉ?" | "Chỗ mới chắc nhiều việc hay, anh giữ sức." |
| Mang lẵng hoa lớn ghi tên công ty mình | Món nhỏ, ghi tên cá nhân hoặc không ghi |
| Chúc rồi im lặng ba năm | Một tháng sau hỏi thăm việc ở chỗ mới ra sao |
Còn một trường hợp khó: người kia nghỉ việc nhưng chưa có chỗ mới, hoặc đóng cửa hàng. Lúc đó không chúc mừng, mà nhắn một câu nhẹ: "Em nghe tin anh nghỉ bên đó, có gì cần em hỏi han ai thì anh cứ nói nhé." Không hỏi lý do, không an ủi dài.
Sau lời chúc: một tháng và ba tháng
Lời chúc chỉ là cánh cửa. Một tháng sau, hỏi thăm một câu về chỗ mới: "Anh L ơi, chỗ mới một tháng rồi, anh quen việc chưa? Đội bên đó dễ thương không anh?" Với cửa hàng: "Chị K ơi, tiệm một tháng rồi, khách quen đã lên chưa chị? Em giới thiệu mấy bạn trong văn phòng ghé rồi, các bạn khen bánh mặn."
Ba tháng sau là lúc người kia đã ổn định và sẵn sàng nói chuyện công việc thoải mái hơn. Nếu bạn có sản phẩm hay dịch vụ phù hợp với họ, đây mới là lúc nhắc tới, và nhắc nhẹ, một lần. Nếu họ không quan tâm, quay lại làm người quen như cũ.
Tự kiểm: sau ba tháng, nếu người kia từng chủ động nhắn bạn, hoặc nhắc tới bạn với người khác, lời chúc đã làm đúng việc. Nếu họ chỉ trả lời "cảm ơn em" rồi thôi, cũng không sao, ít nhất bạn đã xuất hiện đúng lúc và để lại một ấn tượng sạch sẽ.
Câu hỏi thường gặp
Chúc mừng người quen đổi việc muộn một tháng có kỳ không?
Không kỳ, nhưng nên đổi cách nói thành hỏi thăm việc ở chỗ mới thay vì chúc như tin mới. Một câu như "anh về chỗ mới một tháng rồi, quen việc chưa" nghe tự nhiên hơn lời chúc mừng muộn.
Đi khai trương cửa hàng người quen nên mang quà gì?
Một chậu cây nhỏ, một bình hoa vừa phải, hoặc đơn giản là mua hàng của họ và giới thiệu thêm khách. Quà nên ở mức vừa phải để người kia không thấy nợ. Lẵng hoa lớn ghi tên công ty dễ bị hiểu là quảng cáo.
Làm bán hàng có nên chúc mừng khách quen mở cửa hàng không?
Nên, miễn là lời chúc không kèm chào hàng. Nhắn chúc, ghé mua ủng hộ, khen cụ thể, rồi về. Nếu họ hỏi về sản phẩm của bạn thì trả lời thật lòng, còn không thì để ít nhất vài tháng sau.
Có nên chúc mừng người quen lên chức qua LinkedIn bằng nút có sẵn không?
Nút có sẵn tốt hơn không chúc gì, nhưng người nhận thường lướt qua. Viết thêm một câu riêng nhắc một chuyện bạn nhớ về họ thì lời chúc mới đọng lại.
Người quen đóng cửa hàng hoặc mất việc thì nhắn gì?
Không chúc mừng, không hỏi lý do, không an ủi dài. Nhắn một câu ngắn cho biết bạn vẫn ở đó nếu họ cần hỏi han hay giới thiệu ai. Rồi để họ chủ động, đừng nhắn dồn.