Email giới thiệu bản thân với người chưa quen nên gói trong bốn đoạn ngắn đọc hết trên một màn hình điện thoại: bạn là ai, vì sao biết đến họ, bạn muốn gì đúng một việc, và một lối thoát để họ từ chối nhẹ nhàng. Tiêu đề nói thẳng lý do viết, không giật gân. Người nhận không nợ bạn thời gian, nên thư càng dễ đọc, càng dễ trả lời thì càng có cơ hội được hồi âm.
Bài này dành cho người cần viết thư làm quen thật trong công việc: kỹ sư muốn hỏi chuyện một người làm cùng mảng ở công ty khác, chủ shop muốn liên hệ xưởng may, người làm tự do muốn được biết đến với một trưởng phòng. Phần dưới đi từ tiêu đề tới câu kết, có mẫu theo vai và bảng lỗi hay gặp để bạn tự soát trước khi bấm gửi.
Người nhận đang nghĩ gì khi mở một email lạ
Hãy hình dung chị B, trưởng phòng mua hàng của một công ty X, mở hộp thư lúc tám giờ sáng. Trong đó có ba mươi thư, phần lớn là báo giá, thư nội bộ, vài thư quảng cáo. Thư của bạn nằm lẫn giữa đó. Chị B quyết định đọc hay bỏ qua trong khoảng ba giây, chỉ dựa vào tên người gửi, dòng tiêu đề và hai dòng đầu hiện ra ở phần xem trước.
Chị B không ghét người lạ. Chị chỉ e dè ba chuyện: thư này có phải chào hàng trá hình không, người này có định nhờ vả một việc to không, và nếu trả lời thì có bị cuốn vào một chuỗi thư dài không. Một email làm quen tốt trả lời trước cả ba nỗi e dè đó ngay trong mấy dòng đầu: nói rõ mình không bán gì, yêu cầu nhỏ, và người nhận được quyền nói không.
Người từng gửi hàng trăm thư làm quen đều rút ra một điều: thư được trả lời nhiều nhất không phải thư hay nhất, mà là thư dễ trả lời nhất. Nếu chị B chỉ cần gõ một dòng "được em, thứ năm nhé" là xong, khả năng chị trả lời cao hơn hẳn so với thư buộc chị phải nghĩ xem người này muốn gì.
Tiêu đề và dòng đầu: ba giây quyết định
Tiêu đề nói thật lý do viết. Ví dụ "Em là A, kỹ sư kết cấu, xin hỏi chị 15 phút về vật liệu nhẹ" hoặc "Anh C giới thiệu em liên hệ chị về in bao bì". Người nhận biết ngay thư nói về chuyện gì và có quen ai chung không. Tránh tiêu đề kiểu "Xin chào", "Cơ hội hợp tác", "Gửi chị" vì chúng giống thư rác.
Đặt tên người chung lên đầu nếu có. Một cái tên quen trong tiêu đề làm tỉ lệ mở thư tăng rõ. Nhưng chỉ ghi khi người đó thật sự đồng ý cho bạn nhắc tên. Mượn tên mà người kia không biết thì sớm muộn cũng lộ, và bạn mất cả hai mối.
Dòng đầu là câu quan trọng nhất. Phần xem trước hiện chừng hai dòng, nên đừng dành chúng cho câu "Em xin phép làm phiền chị chút thời gian quý báu". Dòng đầu nên là "Chị B ơi, em là A, đang làm kết cấu ở một công ty xây dựng nhỏ, em đọc bài chị chia sẻ về vách nhẹ trong nhóm nghề nên mạnh dạn viết thư này."
Tên người gửi phải là tên thật, đầy đủ. Hộp thư hiển thị tên người gửi trước cả tiêu đề. Một địa chỉ kiểu biệt danh thời sinh viên làm thư trông kém tin cậy. Nếu có email công ty và việc này liên quan công việc, dùng email công ty; nếu là chuyện cá nhân như học hỏi nghề, dùng email riêng đặt theo họ tên.
Bốn đoạn thân thư, viết theo thứ tự này
Thân thư nên đọc xong trong chưa tới một phút. Một cách chia đã được nhiều người dùng và thấy ổn:
- Đoạn một, hai câu: bạn là ai, làm gì, ở đâu. Không kể quá trình học hành, không liệt kê thành tích. Ví dụ: "Em là A, làm thiết kế kết cấu được bốn năm, hiện ở một công ty xây dựng nhỏ tại thành phố."
- Đoạn hai, một đến hai câu: vì sao bạn viết cho chính người này chứ không phải ai khác. Nhắc một điều cụ thể bạn biết về họ: bài chia sẻ, dự án đã hoàn thành, lời giới thiệu của người quen. Câu này cho người nhận thấy thư viết riêng cho họ, không phải gửi hàng loạt.
- Đoạn ba, một câu: yêu cầu đúng một việc, có giới hạn thời gian. "Em mong được hỏi chị khoảng 15 phút qua điện thoại về cách chọn nhà cung cấp tấm vách, vào lúc nào chị tiện trong hai tuần tới."
- Đoạn bốn, một câu: lối thoát. "Nếu chị bận thì không sao ạ, chỉ cần chị gợi ý một tài liệu nên đọc là em cảm ơn lắm rồi." Câu này làm người nhận thấy nhẹ, và nhiều khi chính vì được phép từ chối mà họ lại nhận lời.
Ký tên cuối thư gồm họ tên, chức danh ngắn, nơi làm việc, và một cách liên lạc ngoài email nếu bạn muốn. Không cần dán ảnh, không cần chữ ký dài năm dòng kèm khẩu hiệu.
Mẫu thư theo từng vai
Dưới đây là phần lõi của vài thư mẫu, thay tên và chi tiết cho đúng việc của bạn. Mọi tên đều là ví dụ giả định.
- Chủ shop viết cho xưởng: "Chào anh D, em là E, có một cửa hàng nhỏ bán túi vải ở phường F. Em thấy xưởng anh nhận may số lượng ít qua lời chị G kể lại. Em muốn hỏi anh mức đặt tối thiểu và thời gian may cho một đơn khoảng 200 chiếc. Nếu anh không nhận đơn nhỏ, anh cho em xin lời khuyên nên tìm ở đâu cũng được ạ."
- Người làm tự do viết cho trưởng phòng: "Chào chị H, em là K, làm dịch thuật tài liệu kỹ thuật tự do. Anh L bên công ty X có nói phòng chị đôi khi cần người dịch gấp. Em gửi chị hai trang dịch mẫu đính kèm để chị tiện xem. Khi nào phòng chị cần, chị nhắn em một dòng là được ạ."
- Sinh viên năm cuối viết cho người đi trước: "Chào anh M, em là N, sinh viên năm cuối ngành cơ khí. Em đọc bài anh viết về bảo trì máy ép và có hai câu hỏi nhỏ. Anh có thể trả lời qua thư khi rảnh, không cần gặp ạ."
- Kỹ sư viết cho kỹ sư công ty khác: "Chào chị P, em là Q, đang làm hệ thống lạnh. Em gặp đúng vấn đề chị từng kể trong buổi chia sẻ của hội nghề. Em xin hỏi chị một câu về cách xử lý đọng sương ở đường ống, chị trả lời ngắn cũng được ạ."
Để ý điểm chung: mỗi thư chỉ một yêu cầu, có nêu lý do chọn đúng người, và luôn để cửa cho người nhận từ chối. Không thư nào xin "hợp tác lâu dài" ngay từ thư đầu.
Lỗi hay gặp: tránh và thay bằng
Phần lớn email làm quen không được trả lời vì một trong mấy lỗi dưới đây, không phải vì người nhận khó tính.
| Tránh | Thay bằng |
|---|---|
| Đoạn mở dài cả đoạn xin lỗi vì làm phiền | Một câu chào và vào việc ngay ở dòng đầu |
| Kể đời mình từ khi ra trường | Hai câu: đang làm gì, ở đâu |
| Xin "hợp tác", "kết nối" chung chung | Một yêu cầu đo được: 15 phút, một câu hỏi, một tài liệu |
| Gửi kèm hồ sơ năng lực hai mươi trang | Không đính kèm, hoặc chỉ một trang mẫu khi thật cần |
| Gửi cùng lúc cho nhiều người, để lộ danh sách | Mỗi người một thư riêng, nhắc chi tiết riêng của họ |
| Câu kết "mong sớm nhận phản hồi" | Câu kết cho phép từ chối, không hối thúc |
Một chi tiết người quen viết thư hay để ý: gửi vào sáng thứ ba hoặc thứ tư, khoảng tám đến chín giờ, thư nằm gần đầu hộp thư lúc người nhận bắt đầu làm việc. Thư gửi lúc nửa đêm chủ nhật thì bị chôn dưới mớ thư sáng thứ hai.
Những chi tiết nhỏ trước khi bấm gửi
Đọc lại thư trên điện thoại chứ không chỉ trên máy tính. Phần lớn người bận đọc thư lần đầu trên điện thoại, lúc đi thang máy hay chờ họp. Đoạn văn trông gọn trên màn hình lớn có thể thành một khối chữ dài trên màn hình nhỏ. Nếu phải cuộn hai lần mới thấy yêu cầu của bạn, hãy cắt bớt.
Kiểm tên người nhận và chức danh từng chữ. Viết sai tên, nhầm "chị" thành "anh", hay gọi nhầm tên công ty là lỗi người nhận để ý ngay và khó bỏ qua. Nếu thư được soạn từ một thư cũ, soát kỹ để không sót tên người khác còn nằm đâu đó trong thân thư, đây là lỗi rất hay gặp khi viết nhiều thư một lúc.
Không dùng chữ in hoa cả câu, không chèn biểu tượng cảm xúc, không tô màu chữ. Một thư làm quen trong công việc nên trông như thư một người bình thường viết cho một người bình thường. Cũng đừng bật chế độ báo đã đọc hay yêu cầu xác nhận nhận thư, vì người nhận dễ thấy bị theo dõi.
Cuối cùng, tự hỏi một câu: nếu người nhận là bạn, đang có ba mươi thư chờ, bạn có trả lời thư này trong một phút không. Nếu câu trả lời là "chắc phải để chiều", hãy viết lại cho ngắn hơn.
Sau khi bấm gửi: chờ, nhắc và ghi lại
Gửi xong, bạn ghi lại ngày gửi và nội dung chính vào một sổ nhỏ hoặc bảng tính. Nếu sau năm đến bảy ngày làm việc chưa có hồi âm, gửi một thư nhắc ngắn ngay trong cùng chuỗi thư, để người nhận thấy thư cũ: "Chị B ơi, em gửi lại thư này phòng khi nó bị trôi. Nếu chị chưa tiện thì em xin phép không làm phiền thêm ạ." Sau lần nhắc này mà vẫn im lặng, bạn dừng lại.
Nếu được trả lời, hồi âm trong ngày, cảm ơn một câu và làm đúng điều đã hứa, ví dụ gọi đúng 15 phút chứ không kéo thành một tiếng. Sau cuộc trao đổi, gửi thư cảm ơn kèm một điều cụ thể bạn đã học được hoặc sẽ làm.
Một tháng sau, nếu bạn đã thật sự áp dụng lời khuyên của họ, gửi một thư báo lại kết quả. Đây là thư ít người viết nhất mà lại làm người nhận nhớ bạn lâu nhất, vì nó cho họ thấy thời gian bỏ ra cho bạn không phí. Cách tự kiểm đơn giản: đọc lại thư của mình trên điện thoại, đứng ở vị trí người nhận bận rộn, xem có trả lời được bằng một dòng không.
Câu hỏi thường gặp
Email giới thiệu bản thân nên dài bao nhiêu chữ?
Khoảng 100 đến 150 chữ là vừa, đọc hết trên một màn hình điện thoại mà không phải cuộn. Thư dài hơn thường chứa phần kể lể mà người nhận không cần. Nếu có nhiều thông tin, để dành cho lần trao đổi sau khi người kia đã trả lời.
Có nên đính kèm hồ sơ năng lực trong thư đầu tiên không?
Thường là không. Tệp đính kèm từ người lạ khiến nhiều người ngại mở, có nơi còn bị bộ lọc thư chặn. Nếu thật cần cho thấy năng lực, gửi một trang mẫu gọn, hoặc viết một câu tả ngắn rồi để người nhận hỏi thêm.
Không biết tên người nhận thì mở đầu thế nào?
Hãy cố tìm tên trước, qua trang công ty, hồ sơ nghề hoặc hỏi người quen. Thư mở bằng tên riêng được đọc nhiều hơn hẳn thư gửi chung. Nếu thật sự không tìm được, mở bằng chức danh như "Chào anh chị phụ trách mua hàng" và nói rõ mong được chuyển tới đúng người.
Viết thư làm quen bằng email công ty hay email cá nhân?
Việc liên quan trực tiếp tới công ty như hỏi nhà cung cấp, đối tác thì dùng email công ty. Việc của riêng bạn như xin học hỏi nghề, tìm người đi trước thì dùng email cá nhân đặt theo họ tên. Đừng dùng email công ty cho việc riêng, vì người nhận có thể hiểu nhầm bạn đang đại diện công ty.
Người kia trả lời cụt lủn thì có nên nhắn tiếp không?
Một câu trả lời ngắn không có nghĩa là người ta khó chịu, nhiều người bận chỉ quen viết ngắn. Bạn cảm ơn, làm đúng việc họ gợi ý, rồi để khoảng cách. Nếu họ muốn trao đổi thêm, họ sẽ hỏi lại.
Gửi một email cho nhiều người cùng lúc có được không?
Với thư làm quen thì không nên. Người nhận nhận ra ngay thư gửi hàng loạt, nhất là khi lộ danh sách người nhận hoặc lời lẽ chung chung. Mỗi người một thư riêng, có ít nhất một câu chỉ đúng với họ.