Cảm ơn người đã giới thiệu nên làm hai lần: một tin ngắn ngay trong ngày sau buổi gặp, kể một điều cụ thể bạn nhận được; và một tin báo kết quả sau vài tuần đến một tháng, kể cả khi việc không thành. Người giới thiệu không cần quà, họ cần biết lời giới thiệu của mình có ích và bạn không làm họ mất mặt. Báo lại đúng lúc là lý do họ sẵn lòng giới thiệu bạn lần nữa.
Ví dụ giả định: chị A có xưởng gốm nhỏ, nhờ anh C giới thiệu tới chị B, chủ vài căn nhà nghỉ ở vùng đồi, để hỏi xem nhà nghỉ có cần bộ chén dĩa làm riêng không. Buổi gặp diễn ra ở quán trà, chị B nói đang có kế hoạch, hẹn tháng sau trao đổi tiếp.
Vì sao người giới thiệu cần được báo lại
Người giới thiệu đã đặt tên mình lên lời giới thiệu. Sau đó họ không được nghe gì thêm, trừ khi một trong hai bên kể. Phần lớn người được giới thiệu nghĩ "chuyện của mình với chị B, anh C đâu cần biết", hoặc định báo khi nào có kết quả rõ rồi quên luôn. Ở phía anh C, sự im lặng đó đọc ra thành nhiều nghĩa: buổi gặp có tệ không, chị A có làm gì phật lòng chị B không, mình có nên giới thiệu ai cho chị A nữa không.
Người làm kinh doanh lâu năm hay chia sẻ một nhận xét: trong mười người họ từng giới thiệu, chỉ hai ba người quay lại kể kết quả. Và chính hai ba người đó là những người họ sẵn lòng giới thiệu thêm, không cần được nhờ. Báo lại không phải phép lịch sự cho có, nó là cách người giới thiệu học được ai đáng để họ đứng ra bảo lãnh.
Còn một lý do thực tế: người giới thiệu thường biết thêm về người kia. Khi bạn kể "chị B nói tháng sau mới chốt mẫu", anh C có khi nói thêm "chị ấy hay chốt việc vào đầu quý, em nhắn đầu tháng là vừa". Một câu như vậy đáng giá hơn mọi lời khuyên chung.
Báo lại cũng giữ mối với chính người giới thiệu. Nhiều mối quen biết lâu năm bắt đầu từ một lần nhờ giới thiệu rồi báo lại đàng hoàng, vì đó là lúc hai người có chuyện thật để nói với nhau.
Tin cảm ơn ngay trong ngày
Gửi trong vòng vài giờ sau buổi gặp, khi chi tiết còn tươi. Tin gồm ba ý: đã gặp, một điều cụ thể bạn học được hoặc thấy quý ở người kia, và lời cảm ơn. Không cần dài. Mẫu: "Anh C ơi, chiều nay em gặp chị B rồi ạ. Chị ấy kể kỹ chuyện khách ở nhà nghỉ hay làm vỡ chén nên cần loại men dày, em học được nhiều lắm. Em cảm ơn anh đã giới thiệu em với chị ấy."
Chi tiết cụ thể là phần quan trọng nhất. "Buổi gặp vui lắm anh" không nói được gì. Một câu về điều chị B chia sẻ cho anh C thấy buổi gặp có nội dung thật, và gián tiếp cho anh biết bạn đã lắng nghe chị B chứ không chỉ chào hàng.
Cùng ngày, nhắn người được gặp một tin cảm ơn riêng: "Chị B ơi, em cảm ơn chị đã dành cả tiếng chiều nay. Chuyện men dày chống mẻ em sẽ làm thử mẫu và gửi chị xem trước cuối tháng ạ." Câu cuối là một lời hứa nhỏ, cụ thể, có hạn. Giữ được lời hứa nhỏ này quan trọng hơn mọi lời cảm ơn.
Nếu buổi gặp là qua điện thoại, vẫn gửi tin cảm ơn y như vậy. Nếu người giới thiệu lớn tuổi hơn nhiều, có thể gọi điện cảm ơn thay vì nhắn, nhưng giữ ngắn, chừng hai ba phút.
Báo lại theo mốc thời gian
Không cần chờ có kết quả cuối mới báo. Mỗi mốc dưới đây một tin ngắn là đủ:
| Mốc | Báo gì | Mẫu ngắn |
|---|---|---|
| Trong ngày gặp | Đã gặp, một điều cụ thể, cảm ơn | "Em gặp chị B rồi, chị kể chuyện men dày chống mẻ, em cảm ơn anh." |
| Sau 2–4 tuần | Bước tiếp theo đã làm | "Em gửi mẫu cho chị B rồi anh, chị ấy đang cho khách dùng thử." |
| Khi có kết quả | Thành hay không, nói thẳng | "Chị B đặt ba mươi bộ cho một căn trước anh ạ, nhờ anh cả." |
| Sau 3–6 tháng | Mối đó giờ ra sao, nếu còn | "Bên chị B đặt thêm cho căn thứ hai, em kể anh vui." |
Bốn tin trong nửa năm, mỗi tin hai ba dòng. Không ai thấy phiền vì những tin như vậy. Ngược lại, người giới thiệu nhận được cảm giác hiếm có: biết lời giới thiệu của mình đã đi tới đâu.
Để khỏi quên các mốc, ghi ngay trong điện thoại sau buổi gặp: tên người giới thiệu, tên người được gặp, ngày gặp, việc đã hứa. Đặt nhắc việc sau ba tuần. Người làm kinh doanh lâu năm không nhớ giỏi hơn ai, họ chỉ ghi chép đều hơn. Khi nhắc việc hiện lên, chỉ mất một phút để soạn tin báo lại, và tin đó giữ cho cả chuỗi quen biết không bị đứt giữa chừng.
Khi việc không thành: báo sao để không ai khó xử
Đây là lúc nhiều người im lặng nhất, vì ngại kể chuyện không thành. Nhưng người giới thiệu cần biết chuyện không thành còn hơn chuyện thành, vì họ đang lo không biết có điều gì trục trặc. Báo ngắn, không đổ lỗi, có một điều tích cực thật: "Anh C ơi, em báo anh chuyện chị B. Bên chị ấy quyết định dùng hàng sẵn cho đỡ chi phí nên chưa đặt bên em. Nhưng chị ấy góp ý mẫu rất kỹ, em sửa được nhiều thứ. Em vẫn cảm ơn anh nhiều."
Tránh mấy câu dễ gây khó xử: "chị ấy chê giá cao", "chị ấy hứa rồi lại thôi", "chắc chị ấy không thích em". Anh C quen chị B, kể như vậy là đặt anh vào thế phải bênh một bên. Chỉ kể điều chị B đã nói rõ, không đoán ý.
Nếu buổi gặp có chuyện không vui, ví dụ chị B tỏ ra khó chịu hay hai bên hiểu lầm, nói với anh C một cách trung tính và hỏi ý anh: "Hôm gặp hình như em nói gì đó làm chị B không thoải mái, anh thấy em có nên nhắn xin lỗi chị ấy không ạ?" Người giới thiệu thường biết cách gỡ hơn bạn.
Và đừng nhờ người giới thiệu "nói thêm giúp" để chị B đổi ý. Họ đã làm phần của họ. Nhờ thêm là đem quan hệ của họ ra trả giá cho việc của bạn.
Đáp lễ bằng gì ngoài lời cảm ơn
Giới thiệu lại khi có dịp. Cách đáp lễ được quý nhất là để ý xem người giới thiệu đang cần gì và nối họ tới người hợp. Không cần ngay, chỉ cần nhớ.
Chia sẻ điều có ích. Một bài viết, một nhà cung cấp tốt, một thông tin về thị trường mà bạn biết họ quan tâm. Gửi kèm một câu: "Em thấy cái này chắc hợp việc anh đang làm."
Một món quà nhỏ đúng nghề mình, nếu thật sự muốn. Ví dụ một bộ chén do xưởng mình làm, gửi kèm lời cảm ơn khi việc đã thành. Giá trị nhỏ, ví dụ giả định vài trăm nghìn đồng, không phải để xin thêm. Quà đắt làm người nhận khó xử.
Nói tốt về họ khi có dịp. Khi người khác hỏi tới anh C, kể chuyện anh đã giúp bạn thế nào. Lời kể đó đi xa hơn bạn nghĩ.
Không cần làm. Không cần mời ăn tối linh đình, không cần phong bì, không cần chia phần trăm hợp đồng trừ khi hai bên đã thoả thuận từ đầu trong công việc kinh doanh. Biến lời giới thiệu thành tiền làm người giới thiệu khó giới thiệu bạn lần nữa.
Khi buổi gặp mở ra một lời giới thiệu tiếp theo
Chuyện hay xảy ra: gặp xong, chị B bảo "em liên hệ thêm anh D bên khu nghỉ dưỡng gần đây, anh ấy cũng đang tìm đồ gốm". Lúc này bạn có hai người cần báo lại, và thứ tự báo quan trọng. Báo anh C trước, vì chuỗi bắt đầu từ anh: "Anh C ơi, chị B còn giới thiệu em thêm anh D nữa, em cảm ơn anh đã mở đầu cho em." Người giới thiệu đầu tiên rất vui khi biết lời giới thiệu của mình sinh thêm một mối nữa.
Với anh D, làm lại đúng các bước như lần đầu: xin chị B cho phép nhắc tên, hỏi chị muốn tự giới thiệu hay để bạn tự nhắn, viết tin ngắn có lý do cụ thể. Đừng vội nhắn anh D ngay tối đó chỉ vì đang có đà; chị B có thể muốn báo anh D trước một câu.
Sau này, khi việc với anh D có kết quả, báo cả chị B lẫn anh C. Nghe có vẻ nhiều tin nhắn, thực tế mỗi người chỉ một hai dòng mỗi mốc. Chính chuỗi báo lại này làm cho cả ba người cảm thấy mình là một phần của câu chuyện, không phải những cái tên được dùng xong rồi bỏ.
Sai hay gặp khi cảm ơn người giới thiệu
Những lỗi dưới đây gặp ở cả người mới đi làm lẫn người làm lâu:
- Chỉ cảm ơn lúc được giới thiệu, sau đó im luôn, người giới thiệu không bao giờ biết kết quả.
- Cảm ơn bằng một câu chung chung "cảm ơn anh nhiều nha", không có chi tiết nào cho thấy buổi gặp có nội dung.
- Chờ việc thành mới báo, trong khi việc không thành thì không báo bao giờ.
- Kể lể chuyện người kia chê, từ chối, và mong người giới thiệu đứng ra nói giúp.
- Cảm ơn trong nhóm chung đông người, khiến người giới thiệu ngại và người được gặp thấy chuyện riêng bị đem ra.
- Tặng quà đắt tiền, làm người giới thiệu cảm thấy lời giới thiệu bị định giá.
Tự kiểm sau một tháng: mở danh sách những ai đã giới thiệu bạn trong ba tháng qua, đánh dấu ai đã được báo lại kết quả. Người chưa được báo, nhắn họ ngay hôm nay một tin, dù muộn vẫn tốt hơn không. Sau ba tháng làm đều, bạn sẽ thấy những người đó chủ động nghĩ tới bạn khi gặp người hợp.
Câu hỏi thường gặp
Nên cảm ơn người đã giới thiệu vào lúc nào?
Ngay trong ngày sau buổi gặp, bằng một tin ngắn có một chi tiết cụ thể bạn nhận được. Sau đó báo lại kết quả ở mốc vài tuần đến một tháng, dù việc thành hay không.
Việc không thành có cần báo người giới thiệu không?
Có, và còn cần hơn khi việc thành. Người giới thiệu đang lo không biết có gì trục trặc. Báo ngắn, không đổ lỗi, kể một điều tích cực thật bạn nhận được từ buổi gặp.
Có nên tặng quà cảm ơn người giới thiệu không?
Không bắt buộc. Nếu muốn, chọn món nhỏ đúng nghề của mình và tặng khi việc đã thành. Quà đắt hay tiền làm lời giới thiệu thành giao dịch và người giới thiệu ngại giúp tiếp.
Cảm ơn người giới thiệu qua tin nhắn có kém lịch sự không?
Không. Với phần lớn quan hệ công việc, tin nhắn ngắn có chi tiết cụ thể là đủ và còn tiện cho người nhận. Với người lớn tuổi hơn nhiều, gọi điện ngắn hai ba phút là cách chu đáo hơn.
Đã lâu rồi mới nhớ ra chưa báo lại thì có nên nhắn không?
Nên. Nhắn một câu nhận là báo muộn, rồi kể ngắn kết quả. Người giới thiệu vẫn vui khi biết, và tin muộn tốt hơn nhiều so với để họ không bao giờ được nghe.
Người giới thiệu hỏi chia phần trăm thì xử lý sao?
Nếu đó là thoả thuận làm ăn rõ ràng từ đầu thì thực hiện đúng. Nếu không có thoả thuận, nói thẳng nhẹ nhàng rằng hai bên chưa bàn chuyện này và hỏi ý họ trước khi tiếp tục nhận lời giới thiệu kiểu đó.