Trước khi giới thiệu hai người với nhau, bạn hỏi riêng từng bên: hỏi người nhờ cho rõ họ muốn gì, rồi nhắn riêng người kia một tin ngắn kể ai muốn gặp, vì sao, xin bao lâu, và hỏi họ có muốn được giới thiệu không. Chỉ khi cả hai cùng đồng ý bạn mới lập nhóm hoặc gửi tin giới thiệu chung. Làm vậy không ai bị bất ngờ, không ai phải từ chối trước mặt người lạ, và bạn giữ được lòng tin của cả hai.
Ví dụ giả định trong bài: chị A làm kế toán dịch vụ cho nhiều cửa hàng nhỏ. Anh B, chủ một quán cà phê mà chị A làm sổ sách, nhờ chị giới thiệu tới chị D, chủ ba cửa hàng bánh, để hỏi kinh nghiệm mở chi nhánh thứ hai. Chị A quen cả hai, nhưng chưa biết chị D có muốn mất thời gian cho người lạ không.
Vì sao không nên giới thiệu ngay khi vừa được nhờ
Phản xạ tự nhiên khi được nhờ là lập ngay một nhóm Zalo ba người, gõ "Hai anh chị làm quen nhé", xong việc. Cách đó nhanh cho người giới thiệu nhưng đẩy gánh nặng sang người được giới thiệu tới. Chị D đang yên ổn, bỗng bị kéo vào một nhóm với người lạ, đọc một lời nhờ mà chị chưa hề đồng ý. Muốn từ chối thì phải từ chối ngay trước mặt anh B và chị A, rất khó. Thế là chị D trả lời cho có, hoặc im lặng, cả hai đều làm anh B tưởng mình bị coi thường.
Người làm bán hàng hay sự kiện lâu năm gọi bước hỏi ý trước là "hỏi hai đầu". Nghe thì rườm rà, thực tế chỉ tốn thêm hai tin nhắn và một ngày chờ. Đổi lại, khi lời giới thiệu chung được gửi đi, cả hai bên đều đã sẵn lòng, cuộc nói chuyện bắt đầu ấm ngay từ câu đầu.
Còn một lý do nữa ít người nói ra: bạn không biết hết hoàn cảnh của người kia. Chị D có thể đang bận mở cửa hàng mới, đang có chuyện gia đình, hoặc từng gặp nhiều người hỏi rồi mở quán cạnh tranh ngay đối diện nên giờ dè dặt. Hỏi ý trước là cho người ta cơ hội nói thật với bạn, điều họ sẽ không nói trong nhóm có người lạ.
Bước này đặc biệt quan trọng khi người được giới thiệu tới là người bận, người lớn tuổi hơn, người có vị trí cao, hoặc khi lời nhờ có dính tới tiền bạc, làm ăn. Với hai người bạn ngang hàng, cùng nghề, thường xuyên tán gẫu, đôi khi được bỏ qua; phần cuối bài nói rõ những trường hợp đó.
Hỏi người nhờ trước: ba điều cần rõ
Muốn gặp để làm gì, cụ thể đến mức nào. "Anh muốn hỏi chị D chuyện gì cụ thể để em kể lại cho đúng? Chuyện thuê mặt bằng, chuyện người làm, hay chuyện vốn?" Nếu anh B chỉ nói "học hỏi chung chung", bạn giúp anh thu lại thành một hai câu hỏi. Lời nhờ càng rõ, chị D càng dễ nhận.
Có ý làm ăn hay bán gì không. Hỏi thẳng mà nhẹ: "Anh có định chào chị D cái gì không, hay chỉ hỏi kinh nghiệm thôi anh?" Nếu có, phải nói rõ với chị D ngay từ tin hỏi ý. Giấu đi rồi để chị D phát hiện trong buổi gặp là cách nhanh nhất làm mất lòng người bạn quý.
Linh động được tới đâu. Gặp trực tiếp hay gọi điện cũng được, chờ được bao lâu, có chịu để chị D trả lời qua tin nhắn thôi không. Biết trước điều này thì khi chị D ngần ngừ, bạn có sẵn phương án nhẹ hơn để đưa ra.
Câu chốt với người nhờ. Báo trước quy trình để họ không sốt ruột: "Để em hỏi chị D trước xem chị ấy có tiện không rồi em báo anh nhé, chắc trong vài ngày. Nếu chị ấy bận thì em nói anh biết, anh đừng ngại." Câu này cũng chuẩn bị tinh thần cho anh B rằng câu trả lời có thể là không.
Tin nhắn hỏi ý người được giới thiệu tới
Tin hỏi ý gửi riêng, bốn đến sáu dòng, gồm: ai muốn gặp, bạn biết người đó thế nào, họ muốn gì, xin bao lâu, và một câu cho phép từ chối thật lòng. Mẫu cho trường hợp trong bài: "Chị D ơi, em có anh B chủ quán cà phê em làm sổ sách hai năm nay, người làm ăn đàng hoàng. Anh ấy đang tính mở quán thứ hai và muốn hỏi chị kinh nghiệm chọn mặt bằng với giữ người làm, khoảng 20 phút gọi điện. Anh ấy không bán gì cả. Chị có muốn em giới thiệu không? Chị bận hay không tiện thì cứ nói em, em báo lại anh ấy khéo, chị đừng ngại nhé."
Với người lớn tuổi hơn hoặc vị trí cao hơn nhiều, bớt thân mật, giữ đúng lễ: "Dạ em chào chị, em là A bên dịch vụ kế toán. Em có một người quen là anh B, chủ quán cà phê, muốn xin chị chừng 20 phút hỏi về kinh nghiệm mở chi nhánh. Em hỏi ý chị trước, nếu chị đồng ý em mới giới thiệu hai bên. Chị không tiện thì em hiểu ạ."
Nếu lời nhờ có dính làm ăn, nói luôn trong tin: "Anh B có làm thêm mảng rang cà phê, có thể sau này muốn chào chị. Lần này anh ấy chỉ hỏi kinh nghiệm, nhưng em nói trước để chị biết." Câu này nghe như tự làm khó mình, nhưng người nhận rất quý sự rõ ràng đó, và nhờ vậy họ tin lời giới thiệu sau này của bạn hơn.
Đừng gửi kèm số điện thoại hay trang cá nhân của anh B trong tin hỏi ý. Chưa đồng ý mà đã có số trong tay, chị D thấy như bị đặt trước. Chờ chị gật rồi mới gửi.
Đọc câu trả lời của người được hỏi ý
Câu trả lời thường rơi vào vài kiểu sau. Mỗi kiểu có một cách xử lý riêng:
| Câu trả lời | Nghĩa hay gặp | Bạn làm gì |
|---|---|---|
| "Ừ được em, giới thiệu đi." | Đồng ý thật. | Trong ngày gửi tin giới thiệu ba bên, đừng để nguội. |
| "Để chị xem, dạo này hơi bận." | Đồng ý về nguyên tắc nhưng chưa có thời gian, hoặc từ chối nhẹ. | Hỏi thêm một lựa chọn nhẹ hơn: "Hay anh ấy gửi câu hỏi qua tin nhắn để chị trả lời lúc rảnh?" |
| "Anh ấy hỏi gì vậy em?" | Đang cân nhắc, cần thêm thông tin. | Gửi đúng hai ba câu hỏi của người nhờ, không thêm gì khác. |
| Đã xem mà không trả lời sau ba bốn ngày. | Thường là không muốn nhưng ngại nói. | Không nhắc dồn; nhắc nhẹ một lần, sau đó coi như không. |
| "Thôi em ạ, chị không tiện." | Từ chối rõ. | Cảm ơn, không hỏi lý do, báo lại người nhờ khéo léo. |
Cái sai hay gặp nhất là coi "để chị xem" là đồng ý rồi giới thiệu luôn. Với nhiều người, đó là cách từ chối lịch sự nhất họ nói được. Đưa ra một lựa chọn nhẹ hơn giúp bạn biết thật: nếu họ nhận phương án nhẹ, họ có thiện chí; nếu họ vẫn lảng, hiểu là không.
Báo lại người nhờ khi bên kia chưa muốn gặp
Đây là phần khó nhất, vì bạn đứng giữa: phải giữ thể diện cho chị D, đồng thời không để anh B thấy bị coi thường. Nguyên tắc là nói sự thật ở mức chung, không nói lý do riêng của chị D, và đưa ra một hướng khác nếu có.
Câu mẫu: "Anh B ơi, em hỏi chị D rồi, dạo này chị ấy đang lo mở cửa hàng mới nên chưa sắp xếp được. Em có một người khác là anh E, mở quán thứ hai năm ngoái, nếu anh muốn em hỏi thử anh E nhé." Không cần nói chị D từ chối, không cần chuyển nguyên văn tin nhắn của chị.
Nếu không có hướng khác, câu ngắn hơn vẫn đủ: "Em hỏi chị D rồi, chị ấy bận quá chưa gặp được anh ạ. Có dịp em sẽ để ý giúp anh người khác hợp hơn." Báo trong vòng một hai ngày sau khi có câu trả lời. Để anh B chờ mãi không tin tức là cách làm anh hụt hẫng nhất.
Một điều tuyệt đối tránh: đừng nói "chị ấy kiêu lắm" hay "chị ấy không thích gặp người lạ". Những câu như vậy sớm muộn cũng đến tai chị D, và bạn mất cả hai mối. Cũng đừng hứa với anh B "để em năn nỉ thêm"; năn nỉ người đã từ chối là đem quan hệ của bạn ra trả giá cho việc của người khác.
Lúc nào được bỏ qua bước hỏi ý
Hỏi ý hai bên là mặc định, nhưng có vài trường hợp giới thiệu thẳng không sao:
- Hai người cùng nghề, ngang hàng, bạn biết chắc cả hai đều đang tìm đúng người như bên kia, ví dụ một người cần thợ chụp ảnh sản phẩm và một thợ chụp ảnh đang tìm khách.
- Chính người được giới thiệu tới đã nói trước với bạn: "Có ai cần hỏi chuyện mở quán thì em cứ giới thiệu sang chị."
- Giới thiệu trực tiếp trong buổi gặp đông người, khi cả hai đang đứng cạnh nhau và rảnh, ví dụ giờ giải lao hội thảo.
- Lời giới thiệu chỉ là chia sẻ thông tin công khai, ví dụ gửi cho ai đó trang của một cửa hàng, không đòi hỏi người kia phải làm gì.
Ngoài các trường hợp đó, cứ hỏi. Tự kiểm sau một tuần: những lần bạn hỏi ý trước, cuộc nói chuyện ba bên có bắt đầu nhanh hơn không. Sau một tháng, hỏi nhẹ hai bên xem đã nói chuyện được gì, để biết lần sau giới thiệu kiểu này có đáng không.
Khi chính bạn là người được hỏi ý
Đến lượt mình nhận tin hỏi ý, bạn sẽ hiểu vì sao bước này quý. Bạn có quyền trả lời thật, và người hỏi đã chừa sẵn chỗ cho bạn từ chối. Đừng dùng chỗ đó để im lặng. Trả lời trong một hai ngày, dù là đồng ý hay không, để người trung gian khỏi phải treo lời nhờ của người khác.
Đồng ý thì nói luôn điều kiện cho dễ sắp xếp: "Được em, chị gọi điện được tối thứ Ba hoặc thứ Năm sau tám giờ, chừng 20 phút thôi nhé." Chưa tiện thì đưa phương án nhẹ hơn: "Dạo này chị kín lịch, anh ấy gửi câu hỏi qua tin nhắn, chị trả lời dần được không em?" Không muốn thì nói gọn mà ấm: "Lần này chị xin phép chưa nhận em nhé, chị đang lo việc riêng. Cảm ơn em đã hỏi chị trước."
Câu cảm ơn ở cuối không phải xã giao. Người hỏi ý trước đã che cho bạn khỏi một tình huống khó, nhắc lại điều đó làm họ yên tâm rằng cách làm của họ là đúng, và lần sau có người hợp hơn họ sẽ nghĩ tới bạn đầu tiên.
Câu hỏi thường gặp
Hỏi ý trước khi giới thiệu có làm người nhờ thấy mình bị nghi ngờ không?
Không, nếu bạn nói rõ từ đầu đó là cách bạn luôn làm để tôn trọng cả hai. Phần lớn người đi làm lâu năm còn đánh giá cao cách này, vì nó cũng bảo vệ họ khỏi một cuộc gặp gượng ép.
Người được hỏi ý im lặng thì bao lâu mới coi là từ chối?
Khoảng ba đến năm ngày làm việc. Nhắc nhẹ một lần, kèm câu cho phép họ không trả lời. Nếu vẫn im, coi như không, báo người nhờ là chưa sắp xếp được, không nhắc thêm.
Có nên kể với người được hỏi ý những điểm chưa tốt của người nhờ không?
Nếu đó là điều ảnh hưởng tới việc gặp, ví dụ người nhờ có ý bán hàng, thì nên nói. Còn chuyện riêng không liên quan thì không kể. Mục đích là để người kia quyết định đúng, không phải để đánh giá người nhờ.
Nếu chính mình không muốn giới thiệu người nhờ thì có cần hỏi ý bên kia không?
Không. Khi bạn không đủ tin người nhờ, nên từ chối người nhờ ngay từ đầu thay vì chuyển trách nhiệm sang bên kia. Hỏi ý người khác về một người mình không muốn bảo lãnh là không công bằng với họ.
Hỏi ý qua Zalo hay gọi điện thì hơn?
Tin nhắn thường tốt hơn, vì người được hỏi có thời gian nghĩ và dễ từ chối hơn khi không phải nghe giọng bạn. Gọi điện chỉ hợp khi hai người rất thân và hay gọi cho nhau.
Một người đồng ý rồi đổi ý sau khi đã được giới thiệu thì sao?
Bạn không cần can thiệp nhiều. Nếu họ nhắn riêng bạn, cảm ơn họ đã báo và nhắn người kia một câu nhẹ rằng bên kia đang bận, giữ cho hai người không phải nói chuyện khó với nhau.