Đi làm ở khu công nghiệp xa nhà, người nên quen trước tiên là tổ trưởng và người làm lâu năm đứng cạnh bạn trên chuyền, rồi đến người ngồi cùng bàn ở nhà ăn ca và người đi cùng tuyến xe đưa đón; mỗi chỗ chỉ cần vài câu đúng lúc, vì giờ nghỉ ngắn và trên chuyền thì không nói chuyện được. Quen được vài người trong tháng đầu giúp bạn học việc nhanh hơn, đỡ lạc lõng hơn và biết ai đáng tin khi có chuyện.
Ví dụ giả định trong bài: anh A, hai mươi hai tuổi, học xong trung cấp điện ở quê, vào làm kỹ thuật viên ở một nhà máy linh kiện trong khu công nghiệp cách nhà hơn ba trăm cây số. Anh thuê trọ gần cổng khu, làm ca xoay, chưa quen một ai.
Vì sao trong nhà máy đông người mà vẫn khó quen
Nhà máy có hàng trăm, có khi hàng nghìn người, nhưng người mới thường thấy mình lọt thỏm. Trên chuyền, mỗi người một vị trí, máy chạy ồn, không ai rảnh để hỏi chuyện. Giờ nghỉ giữa ca chỉ ba mươi đến bốn mươi lăm phút, ăn xong là tranh thủ nghỉ lưng. Hết ca, ai cũng mệt, lên xe là ngủ. Khoảng thời gian để làm quen ít hơn hẳn ở văn phòng.
Người làm lâu năm thì đã có nhóm, thường là nhóm người cùng quê hoặc cùng vào một đợt. Họ không xa lánh người mới, nhưng cũng đã thấy nhiều người mới vào được vài tuần rồi nghỉ, nên chưa vội thân. Họ quan sát xem bạn có chịu làm không, có hỏi han đàng hoàng không, có làm chậm cả chuyền không.
Người mới hay rơi vào một trong hai kiểu: hoặc lủi thủi một mình mấy tháng, hoặc theo nhóm người đầu tiên tỏ ra thân thiện mà không biết nhóm đó thế nào. Kiểu thứ hai nguy hiểm hơn, vì trong khu công nghiệp có những người chuyên tìm người mới xa nhà để rủ vay tiền, rủ góp tiền "làm ăn". Quen từ từ, quen qua công việc trước, là cách an toàn nhất.
Bốn chỗ quen người trong nhà máy, mỗi chỗ một kiểu
Trên chuyền, trong tổ. Quen qua việc: hỏi người đứng cạnh cách làm cho nhanh, cảm ơn khi được chỉ, đến sớm năm phút để chào tổ trưởng. Đừng nói chuyện riêng khi chuyền đang chạy, người làm lâu rất ngại người mới làm chậm chuyền vì mải nói.
Nhà ăn ca. Chỗ dễ quen nhất. Bàn dài, ngồi lẫn nhau, cứ ngồi gần nhóm cùng tổ. Vài ngày đầu chỉ cần chào, hỏi một câu về món ăn hay về ca làm.
Xe đưa đón. Ngồi cùng một tuyến hằng ngày, sau một tuần là quen mặt. Người ở cùng tuyến thường trọ cùng khu, biết chỗ ăn, chỗ sửa xe, chỗ khám bệnh gần đó.
Tổ bảo trì, kho, phòng kỹ thuật. Với người làm kỹ thuật như anh A, đây là chỗ học nghề nhiều nhất. Người bảo trì lâu năm biết từng cái máy. Mang theo câu hỏi cụ thể về một lỗi máy, họ sẽ chỉ nhiệt tình hơn là một câu hỏi chung.
Phòng y tế, bảo vệ, nhà xe. Ít ai nghĩ tới, nhưng đây là những người gặp gần như toàn bộ nhà máy mỗi ngày. Chào họ đều đặn, nhớ tên một hai người. Khi bạn quên thẻ, lỡ giờ xe, cần hỏi một thủ tục, họ là người giúp nhanh nhất, và họ cũng biết rõ ai là ai trong nhà máy.
Câu mở lời ở nhà ăn và trên xe
Ở nhà ăn, cầm khay đến bàn có người cùng tổ, hỏi một câu trước khi ngồi: "Anh cho em ngồi đây với, em mới vào tổ bảo trì tuần này." Đơn giản nhưng đủ để người ta biết bạn là ai. Hôm sau ngồi lại bàn đó, hỏi tiếp: "Anh làm ở đây lâu chưa, ca đêm có mệt hơn ca ngày nhiều không anh?" Câu hỏi về ca làm là câu ai trong nhà máy cũng có chuyện để kể.
Khi bị hỏi lại "Quê đâu?", trả lời rồi hỏi lại: "Em ở tỉnh D, vào đây được một tuần. Anh ở đây lâu chắc biết chỗ nào ăn tối ngon mà rẻ quanh khu trọ không?" Hỏi xin kinh nghiệm sống ở chỗ mới là cách nhanh nhất để người làm lâu năm thấy mình có ích, và họ sẽ nhớ bạn.
Trên xe đưa đón, buổi sáng ai cũng ngái ngủ, đừng bắt chuyện. Chiều về mới là lúc nói được vài câu với người ngồi cạnh: "Anh trọ ở khu nào, em ở dãy gần chợ, thấy anh xuống trạm sau em." Một hai tuần sau, khi đã quen mặt, có thể xin số Zalo: "Anh cho em xin Zalo, hôm nào em lỡ xe thì nhắn anh hỏi giờ xe với."
Với người bảo trì lâu năm, xin hỏi vào cuối ca hoặc lúc máy đang dừng: "Chú ơi, sáng nay máy số ba báo lỗi quá nhiệt, chú xử lý thế nào mà nhanh vậy, chú chỉ cháu với." Hỏi đúng lúc máy dừng, đúng một lỗi vừa xảy ra, người làm nghề lâu năm rất sẵn lòng chỉ.
Tuần đầu trên chuyền: hỏi đúng người, đúng lúc
Tuần đầu là lúc tổ quan sát bạn kỹ nhất. Vài việc nhỏ quyết định người ta nhìn bạn là người chịu học hay người khó bảo.
- Đến sớm năm đến mười phút trước giờ vào ca, chào tổ trưởng, hỏi hôm nay mình làm vị trí nào.
- Khi được giao người kèm, hỏi tên và nhớ tên ngay. Gọi đúng tên người kèm mình là điều họ để ý.
- Gom câu hỏi lại, hỏi một lần lúc chuyền dừng hoặc giờ nghỉ, đừng hỏi lắt nhắt khi đang chạy máy, trừ khi liên quan tới an toàn. Câu hỏi về an toàn thì hỏi ngay, không ngại.
- Cuối ca, cảm ơn người kèm một câu: "Hôm nay cảm ơn chị chỉ em, mai em làm nhanh hơn."
- Cuối tuần đầu, nếu được, mời người kèm và một hai người cùng tổ ly nước mía hoặc cà phê ở cổng khu sau ca, ví dụ giả định khoảng năm mươi nghìn đồng cho cả nhóm. Không cần hơn.
Cái không cần làm: biếu quà tổ trưởng, mời nhậu cả tổ ngay tuần đầu. Mấy việc đó làm người khác thấy bạn đang muốn mua cảm tình, và tốn tiền trong lúc bạn chưa có tháng lương đầu tiên.
Quen người ngoài nhà máy mình, quanh khu công nghiệp
Quanh khu công nghiệp có rất nhiều người cùng hoàn cảnh xa nhà. Quen đúng chỗ giúp bạn biết thêm việc, thêm nghề, thêm người để hỏi.
- Người cùng dãy trọ làm ở nhà máy khác: hỏi chuyện nghề, chuyện ca, bạn sẽ biết thêm nhà máy nào làm ra sao, tổ nào hay cần thợ có tay nghề.
- Lớp học buổi tối, ví dụ lớp tiếng Anh giao tiếp cơ bản hay lớp kỹ năng nghề ngắn hạn quanh khu. Ngồi chung lớp vài tuần là quen, lại là người có cùng ý muốn học thêm.
- Hoạt động của công đoàn nhà máy: giải bóng đá, văn nghệ, ngày hội công nhân. Đăng ký một môn, không cần giỏi, chỉ cần có mặt đều.
- Nhóm Zalo người cùng quê làm ở khu công nghiệp: hữu ích để hỏi chuyện phòng trọ, chuyện về quê dịp lễ, nhưng đừng chỉ ở trong nhóm này.
Khi có người mới quen, chưa đến một tháng, đã rủ bạn góp tiền mua hàng về bán, rủ "đầu tư lãi cao", hay hỏi vay vì có việc gấp, từ chối luôn một câu: "Em mới đi làm, lương chưa có, em không góp được anh ạ." Không cần giải thích thêm. Quen biết thật không bắt đầu bằng tiền.
Tránh và thay bằng trong tháng đầu
Một số thói quen làm người làm lâu năm ngại mà người mới không biết.
| Tránh | Thay bằng |
|---|---|
| Nói chuyện riêng khi chuyền đang chạy | Gom chuyện để giờ nghỉ |
| Than mệt, chê nhà máy ngay tuần đầu | Hỏi người làm lâu cách họ quen với ca đêm |
| Ngồi riêng một góc nhà ăn, cắm mặt vào điện thoại | Ngồi cùng bàn với người trong tổ, cất điện thoại lúc đầu bữa |
| Theo ngay nhóm đầu tiên rủ đi chơi khuya | Từ chối nhẹ nếu mai làm ca sớm, nhận lời vào ngày nghỉ |
| Cho số điện thoại, ảnh giấy tờ cho người mới quen | Chỉ đưa thông tin cá nhân cho phòng nhân sự của nhà máy |
Khi gặp chuyện khó trong tổ, như bị bắt nạt, bị ép làm thay phần người khác, bị đụng chạm hoặc nói lời quấy rối, đó không phải chuyện "người mới phải chịu". Báo tổ trưởng hoặc phòng nhân sự, công đoàn nhà máy. Có một hai người quen tin được trong nhà máy giúp bạn biết nên báo ai và báo thế nào.
Còn với thông tin cá nhân, người mới xa nhà hay dễ dãi vì muốn được việc. Ảnh căn cước, số tài khoản, mật khẩu ứng dụng ngân hàng không đưa cho ai ngoài nơi có thẩm quyền của nhà máy, kể cả người tự nhận là tổ trưởng cũ, người cùng quê hay người hứa xin cho vào chuyền nhẹ việc.
Tự kiểm sau một tuần, một tháng, ba tháng
Sau một tuần: bạn đã biết tên tổ trưởng, người kèm mình và ít nhất hai người cùng tổ chưa? Đã biết ai ngồi cùng tuyến xe, trọ gần mình chưa? Sau một tháng: có ai trong nhà máy mà bạn có thể nhắn hỏi khi lỡ xe, khi ốm cần đổi ca, khi không biết thủ tục gì không? Có ai rủ bạn đi ăn sau ca không?
Sau ba tháng: bạn đã quen ít nhất một người ở bộ phận khác tổ mình chưa, như bảo trì, kho, chất lượng? Quen người bộ phận khác giúp bạn hiểu nhà máy chạy thế nào, và khi muốn học thêm nghề hay chuyển vị trí, bạn biết hỏi ai.
Nếu ba tháng mà vẫn thấy một mình, đi làm về chỉ nằm trong phòng trọ, hãy thử nhận một việc chung: đăng ký đá bóng, giúp tổ chức buổi liên hoan của tổ, đi một lớp học buổi tối. Việc chung tạo ra câu chuyện mà không ai phải cố bắt chuyện. Còn nếu nhớ nhà, buồn bã kéo dài ảnh hưởng tới ăn ngủ và an toàn khi đứng máy, nói với người thân, với tổ trưởng, và gặp chuyên gia tâm lý nếu cần.
Câu hỏi thường gặp
Mới vào làm khu công nghiệp nên làm quen với ai trước?
Nên quen tổ trưởng và người kèm mình trên chuyền trước, rồi đến người ngồi cùng bàn ở nhà ăn ca và người đi cùng tuyến xe. Quen qua việc trước giúp bạn học nhanh và biết ai đáng tin.
Làm sao bắt chuyện ở nhà ăn ca khi ai cũng có nhóm riêng?
Cầm khay đến bàn có người cùng tổ, xin ngồi cùng và nói mình mới vào tổ nào. Mấy hôm sau ngồi lại bàn đó, hỏi về ca làm hay chỗ ăn quanh khu trọ. Người làm lâu thường thích chỉ cho người mới.
Có nên mời cả tổ đi nhậu để làm quen không?
Không cần, nhất là khi chưa có lương tháng đầu. Một ly nước mía hay cà phê với người kèm và một hai người cùng tổ cuối tuần đầu là đủ. Mời quá sớm dễ bị nhìn như đang mua cảm tình.
Người mới quen ở khu trọ rủ góp tiền làm ăn thì sao?
Từ chối ngay bằng một câu ngắn, nói mình mới đi làm chưa góp được. Người mới xa nhà hay bị nhắm cho những lời rủ kiểu này. Không cần giải thích hay xin lỗi dài dòng.
Bị bắt nạt hay quấy rối trong tổ thì nên làm gì?
Đó không phải chuyện người mới phải chịu. Báo tổ trưởng, phòng nhân sự hoặc công đoàn nhà máy. Nếu ngại, nhờ một người quen tin được trong nhà máy đi cùng hoặc chỉ cách báo cho đúng chỗ.
Làm ca xoay thì giữ quen biết thế nào?
Dùng những chỗ cố định như nhà ăn ca và tuyến xe đưa đón, nơi bạn gặp lại người quen theo ca. Ngày nghỉ trùng nhau thì rủ ăn một bữa. Nhắn Zalo hỏi thăm khi lệch ca lâu cũng giữ được mối.