Giới thiệu chéo hai người bạn cùng nghề có lợi khi họ bổ sung cho nhau: khác khu vực, khác mảng khách, khác thế mạnh, hoặc cùng gặp một vấn đề mà nói chuyện với nhau sẽ gỡ được; nên để yên khi họ đang tranh cùng nhóm khách ở cùng một chỗ. Trước khi ghép, hỏi ý riêng từng người và nói rõ vì sao bạn nghĩ họ nên biết nhau. Ghép xong, bạn đứng ngoài mọi chuyện chia việc và tiền.
Ví dụ giả định: anh A làm thợ chụp ảnh sản phẩm tự do. Anh quen chị B, chụp ảnh món ăn cho quán ở phía bắc thành phố, và anh C, chụp ảnh món ăn ở phía nam. Cả hai hay than mùa cao điểm nhận không xuể, mùa thấp điểm thì ngồi chơi. Anh A nghĩ hai người nên biết nhau để đẩy việc qua lại.
Giới thiệu chéo khác giới thiệu thường ở chỗ nào
Giới thiệu thường thì có một người cần và một người được nhờ. Giới thiệu chéo thì không ai nhờ ai, chính bạn thấy hai người nên biết nhau. Vì không ai nhờ, bạn phải tự nói được lý do, và cả hai đều có thể ngạc nhiên, thậm chí dè dặt: "Sao anh A lại muốn mình quen người cùng nghề, người ta có giành khách của mình không?"
Với người cùng nghề, nỗi lo cạnh tranh là thật và có lý. Người làm tự do sống bằng danh sách khách, ai cũng sợ chia sẻ quá nhiều. Một lời giới thiệu chéo thiếu suy nghĩ có thể làm một người thấy bạn đang đưa đối thủ tới tận cửa.
Nhưng khi ghép đúng, giới thiệu chéo lại là loại giới thiệu có giá trị lâu nhất. Hai người cùng nghề hiểu nhau nhanh, nói cùng ngôn ngữ, đẩy được việc cho nhau, góp ý nhau về giá, về khách khó, về công cụ. Nhiều cặp bạn nghề làm chung cả chục năm bắt đầu từ một lần ai đó nói "hai người nên gặp nhau".
Vì vậy điểm khó của giới thiệu chéo không nằm ở câu chữ, mà ở bước suy nghĩ trước: hai người này có thật sự lợi cho nhau không, hay chỉ là bạn thấy họ giống nhau.
Lúc nào nên ghép
Ghép hai người cùng nghề có lợi trong những trường hợp dưới đây:
- Khác khu vực: một người ở phía bắc, một người ở phía nam thành phố, hoặc khác tỉnh, thành phố. Khách của người này ít khi là khách của người kia.
- Khác mảng khách: cùng chụp ảnh nhưng một người chuyên quán ăn nhỏ, một người chuyên nhà hàng trong khách sạn.
- Khác thế mạnh bổ sung: một người giỏi chụp, ngại dựng video; người kia ngược lại. Họ ghép đội nhận việc trọn gói được.
- Cùng gặp một vấn đề: cả hai đang tính tăng giá, đang loay hoay với khách trả chậm, đang muốn mua thiết bị mới. Nói chuyện với nhau họ học nhanh hơn đọc bất cứ đâu.
- Một người đang quá tải, người kia đang thiếu việc, và cả hai làm ở mức chất lượng tương đương.
- Một người mới vào nghề muốn học, người kia đi trước vài năm và từng nói với bạn là sẵn lòng chỉ người mới.
Trong ví dụ, chị B và anh C khác khu vực và cùng gặp chuyện mùa vụ, hai lý do rất rõ. Anh A nói được lý do đó trong một câu, nghĩa là lời giới thiệu chéo này đáng làm.
Một phép thử nhanh trước khi ghép: thử viết câu lý do ra giấy. Nếu câu chỉ là "hai người cùng chụp ảnh", đó là điểm giống chứ chưa phải điểm nối. Điểm nối phải trả lời được câu "biết nhau rồi thì họ làm được gì mà trước đây không làm được". Đẩy việc mùa cao điểm, hỏi nhau giá thuê đèn, góp ý nhau về khách trả chậm, đều là câu trả lời cụ thể.
Lúc nào nên để yên
Hai người đang tranh cùng nhóm khách ở cùng chỗ. Cùng chụp ảnh cho quán ăn trong một phường, khách của người này là khách tiềm năng của người kia. Ghép họ lại là bắt một người phải giữ miệng khi nói chuyện nghề, không ai thoải mái.
Chênh lệch chất lượng rõ. Nếu bạn biết một người làm kỹ hơn hẳn người kia, việc đẩy qua lại sẽ làm người kỹ hơn mất khách khi khách của họ bị chuyển sang người làm ẩu. Họ sẽ trách bạn.
Một trong hai đang có chuyện không vui với nghề. Vừa mất khách lớn, vừa bị nợ tiền, đang tính bỏ nghề. Lúc đó gặp người cùng nghề đang thuận lợi có khi làm họ buồn thêm. Chờ một thời gian.
Bạn từng nghe một người nói không muốn quen thêm người cùng nghề. Có người thích làm một mình, tôn trọng điều đó. Không phải ai cũng cần mạng lưới đồng nghiệp.
Bạn có lợi ích riêng trong việc ghép. Ví dụ bạn muốn đẩy bớt việc của một người sang người kia để người đó rảnh làm cho bạn. Lời giới thiệu chéo phải vì hai người họ, không vì bạn.
Hỏi ý từng người: câu mẫu
Hỏi riêng, không lập nhóm ba người trước. Với người làm tự do, nói thẳng nỗi lo cạnh tranh ngay trong câu hỏi, để họ thấy bạn đã nghĩ tới: "Chị B ơi, em quen anh C cũng chụp ảnh món ăn nhưng ở phía nam, khách hai người không đụng nhau. Anh ấy cũng hay kêu mùa Tết nhận không xuể, mùa hè thì vắng. Em nghĩ hai người biết nhau để đẩy việc qua lại được. Chị có muốn em giới thiệu không?"
Câu cho người còn lại tương tự, đổi tên và chi tiết. Đừng hứa trước với người này là người kia đã đồng ý nếu chưa hỏi.
Nếu một người hỏi lại "người đó làm có ổn không?", nói đúng điều bạn biết: "Em thấy ảnh anh C chụp cho mấy quán em quen, màu ấm, ánh sáng gọn. Làm việc với anh ấy thì em chưa, nên chị gặp rồi tự xem nhé."
Nếu một người ngần ngừ, không ép: "Không sao chị, em chỉ thấy hai người có điểm giống nên hỏi thử. Khi nào chị muốn thì nói em." Ghi nhớ thái độ đó, lần sau đừng hỏi lại chuyện cũ.
Khi cả hai đồng ý, nhắn chung một tin ngắn, nhấn vào điểm nối: "Chị B, anh C, như em đã hỏi hai người, em giới thiệu hai người cùng nghề chụp món ăn, một bắc một nam, cùng chuyện mùa vụ. Hai người hẹn cà phê nói chuyện nghề nhé, em xin phép đứng ngoài."
Ba cách ghép, chọn theo mức thân
Không phải lúc nào cũng cần ngồi chung bàn. Tuỳ mức bạn thân với hai người và mức họ sẵn lòng:
| Cách ghép | Làm thế nào | Hợp khi |
|---|---|---|
| Trao số cho nhau | Gửi riêng số liên lạc và hai câu giới thiệu cho mỗi người | Hai người bận, độc lập, không thích nhóm |
| Nhóm nhắn tin ba người | Lập nhóm, gửi tin giới thiệu, rời nhóm khi họ đã chào nhau | Bạn quen cả hai ở mức vừa |
| Cà phê ba người | Hẹn một buổi, bạn ngồi đầu buổi, giới thiệu rồi để hai người nói chuyện nghề | Bạn thân với cả hai, hoặc một người ngại gặp người lạ |
Cà phê ba người là cách ấm nhất nhưng tốn thời gian nhất của bạn. Nếu chọn, chọn quán giữa hai khu vực của họ, giờ ngoài cao điểm công việc của nghề, ví dụ người chụp ảnh món ăn thường rảnh buổi sáng vì quán chụp vào trưa và tối. Bạn ở lại khoảng mười lăm phút đầu, khi thấy họ đã nói chuyện máy móc, ánh sáng với nhau rôm rả, viện cớ có hẹn để về trước.
Ở cả ba cách, câu giới thiệu đều cần nói rõ điểm nối. Không có điểm nối, hai người chào nhau xong không biết bắt đầu từ đâu.
Sau khi ghép: đứng ngoài chuyện chia việc và tiền
Khi hai người bắt đầu đẩy việc cho nhau, sẽ có lúc phát sinh chuyện: ai nhận khách nào, có chia phần trăm khi đẩy việc không, khách của người này có bị người kia giữ luôn không. Đó là chuyện hai người phải tự thoả thuận. Nếu một bên than với bạn, nghe, nhưng đừng đứng ra phân xử.
Câu đáp khi bị kéo vào: "Chuyện này hai người nói thẳng với nhau sẽ rõ hơn em, em không nắm hết việc của ai." Nếu thấy cần, gợi ý họ thống nhất từ đầu một quy ước đơn giản: khách đẩy sang thì sau đó khách quay lại ai là tuỳ khách, không giành; có chia phí hay không thì nói rõ trước khi đẩy việc đầu tiên.
Cũng đừng hỏi han quá kỹ chuyện làm ăn của hai người sau khi ghép. Họ có thể làm chung tốt mà không kể với bạn, và điều đó không có nghĩa là họ vô ơn. Người giới thiệu chéo tốt là người được nhớ tới khi cần, không phải người hỏi tiến độ.
Nếu sau một thời gian hai người không hợp nhau và thôi liên lạc, chấp nhận. Không phải cặp nào ghép cũng thành. Bạn đã mở cửa đúng lý do, thế là đủ.
Tự kiểm sau một tháng, ba tháng
Sau một tháng, hỏi nhẹ một trong hai người: "Chị gặp anh C chưa, nói chuyện được không chị?" Câu trả lời giúp bạn biết lý do ghép của mình có đúng không. Nếu họ nói "nói chuyện vui, mà chưa có dịp đẩy việc", vẫn là thành công, vì họ đã có thêm một người cùng nghề để hỏi khi cần.
Sau ba tháng, nhìn lại những lần giới thiệu chéo bạn đã làm. Lần nào thành, lần nào không, và vì sao. Thường bạn sẽ thấy các cặp khác khu vực hoặc bổ sung thế mạnh thành nhiều hơn các cặp chỉ giống nhau về nghề. Đó là bài học riêng cho lần ghép sau.
Một dấu hiệu bạn đang làm đúng: người trong nghề bắt đầu tự hỏi bạn "anh có biết ai làm mảng này ở khu kia không?". Nghĩa là họ tin bạn ghép người có suy nghĩ, không ghép bừa.
Và nếu chính bạn được một người quen giới thiệu chéo với người cùng nghề, nhớ lại những điều trên: trả lời sớm, nói rõ điều mình ngại nếu có, và báo lại người giới thiệu sau buổi gặp.
Câu hỏi thường gặp
Giới thiệu chéo là gì?
Là khi bạn chủ động giới thiệu hai người quen cho nhau dù không ai nhờ, vì thấy họ có lợi khi biết nhau. Khác giới thiệu thường ở chỗ bạn phải tự nói được lý do và hỏi ý cả hai trước khi ghép.
Có nên giới thiệu hai người bạn cùng nghề cho nhau không?
Nên khi họ khác khu vực, khác mảng khách, bổ sung thế mạnh hoặc cùng gặp một vấn đề. Nên để yên khi họ đang tranh cùng nhóm khách ở cùng chỗ hoặc chất lượng làm việc chênh lệch rõ.
Làm sao để người cùng nghề không lo bị giành khách khi được giới thiệu?
Nói thẳng điểm khác nhau của hai người ngay trong câu hỏi ý, ví dụ khác khu vực hoặc khác mảng khách. Khi họ thấy bạn đã nghĩ tới nỗi lo cạnh tranh, họ yên tâm hơn nhiều.
Hai người được giới thiệu chéo cãi nhau chuyện chia việc thì sao?
Nghe nhưng không phân xử. Gợi ý họ tự nói thẳng với nhau và thống nhất quy ước rõ ràng về khách và phí. Đứng giữa chuyện tiền của người khác chỉ làm bạn mất cả hai mối.
Có nên hẹn cà phê ba người khi giới thiệu chéo không?
Nên khi bạn thân với cả hai hoặc một người ngại gặp người lạ. Ngồi mười lăm phút đầu để giới thiệu và gợi chủ đề, rồi để hai người nói chuyện nghề với nhau.
Giới thiệu chéo xong mà hai người không liên lạc nữa thì có sao không?
Không sao. Không phải cặp nào cũng hợp. Bạn đã mở cửa với lý do đúng, phần còn lại là lựa chọn của họ. Lần sau xem lại lý do ghép để chọn cặp tốt hơn.