QuenBiet.comQuen Biết
Giữ liên lạc sau lần gặp đầu

Không chỉ tìm đến người quen khi cần nhờ: giữ mối lúc chưa có việc gì

Chỉ nhắn khi có việc và người kia đã nhận ra: dấu hiệu để tự soát, những việc nhỏ làm được lúc chẳng cần gì, câu nhắn không kèm yêu cầu và cách sửa khi lỡ.

An older Vietnamese woman in a lilac blouse laughs with a younger colleague over noodle bowls at a steel table in a cozy noodle shop, over-the-shoulder shot, warm evening lamp light

Để không chỉ tìm đến người quen khi cần nhờ, bạn giữ một thói quen nhỏ: cứ mỗi lần nhờ một người, thì trước và sau đó có ít nhất hai lần liên lạc không kèm yêu cầu gì, như báo lại kết quả, chia sẻ một thứ có ích, chúc mừng tin vui của họ, hoặc giới thiệu cho họ một người phù hợp. Người kia không đếm số lần bạn nhờ; họ cảm nhận tỉ lệ giữa lúc bạn đến để lấy và lúc bạn đến vì họ.

Ai cũng từng có một người quen chỉ xuất hiện khi cần: nhắn hỏi giá, nhờ giới thiệu, nhờ chia sẻ bài, rồi biến mất. Ai cũng không muốn mình là người đó. Phần dưới chỉ cách nhận ra mình có đang như vậy không, những việc cụ thể làm được lúc chưa cần gì, và cách sửa khi lỡ.

Tình huống: chỉ nhắn khi có việc, và người kia đã nhận ra

Chị N làm nhân sự ở một công ty sản xuất. Chị có một người quen là anh P, làm tuyển dụng ở công ty khác cùng khu công nghiệp. Hai năm qua chị nhắn anh P năm lần: hỏi mức lương thị trường cho vị trí kỹ thuật, nhờ đăng tin tuyển vào nhóm của anh, hỏi tên một trường nghề, nhờ giới thiệu một người làm kế toán, và hỏi mẫu hợp đồng thử việc. Lần nào anh P cũng giúp. Lần thứ năm, anh trả lời chậm hai ngày, chỉ một câu: "Chị xem thử mẫu trên mạng nhé."

Chị N không làm gì sai trong từng lần nhờ. Mỗi lần đều lịch sự, có cảm ơn. Cái sai nằm ở tổng thể: năm lần liên lạc, năm lần đều là nhờ. Anh P không ghét chị, nhưng mỗi khi thấy tên chị hiện lên, anh đã đoán trước là có việc. Cảm giác đó tích lại, tới lúc nào đó người ta tự động trả lời chậm hơn.

Người làm nghề lâu hay gọi kiểu quan hệ này là "tài khoản chỉ rút không gửi". Không ai đóng tài khoản ngay, nhưng số dư cạn dần mà người rút không nhìn thấy. Và đến lúc bạn cần một việc lớn thật sự, như xin giới thiệu tới một người quan trọng, thì số dư đã không còn đủ. Điều đáng tiếc là chỉ cần vài tin nhắn không kèm việc gì rải rác trong hai năm, chừng năm phút mỗi lần, chị N đã giữ được anh P ở mức sẵn lòng giúp như ngày đầu.

Dấu hiệu bạn đang chỉ tìm đến khi cần

Mở đầu tin nhắn nào cũng là "anh ơi cho em hỏi". Kéo lại lịch sử trò chuyện với một người quen, đọc dòng đầu của mỗi lần bạn nhắn. Nếu gần hết là câu hỏi hoặc lời nhờ, đó là dấu hiệu rõ nhất.

Bạn không biết tin vui gần đây của họ. Người kia đổi việc, ra sản phẩm mới, con đỗ đại học mà bạn không hay, nghĩa là bạn chỉ để ý tới họ khi họ có ích cho mình.

Bạn không nhớ đã báo lại kết quả lần nhờ trước chưa. Người giúp luôn muốn biết lời giúp của mình có tác dụng không. Không báo lại là lỗi phổ biến nhất và cũng dễ sửa nhất.

Câu cảm ơn của bạn luôn là "em cảm ơn anh nhiều ạ" rồi hết. Một câu cảm ơn chung chung đóng cuộc trò chuyện lại. Câu cảm ơn có kết quả cụ thể thì mở ra lần liên lạc tiếp theo.

Người kia trả lời ngày càng chậm và ngắn. Đây là dấu hiệu muộn, khi số dư đã cạn khá nhiều. Vẫn sửa được, nhưng cần kiên nhẫn hơn.

Những việc nhỏ làm được khi chẳng cần gì

Không cần quà, không cần mời ăn. Phần lớn việc giữ mối là những thứ tốn vài phút:

  • Báo lại kết quả của lần nhờ trước, kể cả khi kết quả không tốt. "Anh P ơi, bạn kế toán anh giới thiệu bên em nhận rồi, làm được ba tháng, ai cũng khen cẩn thận. Em báo anh để anh vui."
  • Chúc mừng khi họ có tin vui, viết riêng một câu có chi tiết.
  • Gửi một bài viết, một mẫu biểu, một thông tin về thay đổi trong ngành mà bạn biết họ đang cần, kèm một câu vì sao nghĩ tới họ.
  • Giới thiệu cho họ một người phù hợp, sau khi đã hỏi ý cả hai bên.
  • Trả lời câu hỏi của họ trong nhóm chung, chia sẻ bài tuyển dụng hoặc bài giới thiệu của họ khi bạn thật sự thấy tốt.
  • Khen họ với người khác, và để lời khen đó đến tai họ một cách tự nhiên.
  • Đi dự khai trương, ra mắt, buổi chia sẻ mà họ tổ chức, dù chỉ ghé mười lăm phút.
  • Khi họ hỏi gì, trả lời nhanh và đủ ý như cách bạn mong được trả lời.

Không cần làm hết, và cũng đừng làm dồn trong một tuần vì như vậy lại giống đang cố bù. Với mỗi người quen quan trọng, mỗi năm làm được ba bốn việc trong danh sách trên là mối quen đã khác hẳn.

Câu nhắn không kèm yêu cầu

Cái khó của tin nhắn không có việc là sợ nó vô duyên. Bí quyết là luôn có một chi tiết thật làm lý do. Chị N có thể nhắn anh P khi thấy tin công ty anh mở thêm xưởng: "Anh P ơi, em thấy bên anh sắp mở xưởng mới, chắc đợt này anh tuyển mệt nghỉ. Bên em có mấy bạn kỹ thuật thôi việc vì chuyển nhà ra gần khu anh, nếu anh cần em hỏi ý các bạn rồi gửi anh nhé." Tin này cho đi trước, không xin gì.

Khi đọc được một thứ có ích: "Chị Q ơi, em đọc bài này về cách tính phép năm cho người làm ca, nhớ chị từng hỏi chuyện này. Chị không cần trả lời đâu ạ." Câu "không cần trả lời" rất quan trọng, nó gỡ cho người kia cảm giác phải đáp lễ.

Khi họ có tin vui: "Chúc mừng anh S nhận giải ở hội nghề nhé, hồi trước nghe anh kể dự án đó vất vả lắm, giờ được ghi nhận rồi."

Với khách hàng hay đối tác từng giúp mình một việc lớn, một lời nhắn sau vài tháng kể chuyện việc đó đã đi tới đâu là món quà đáng giá nhất: "Chị Q ơi, cái quy trình đánh giá thử việc chị góp ý năm ngoái, giờ bên em áp dụng cho cả ba xưởng rồi. Mỗi lần họp em đều nhắc là nhờ chị đó." Người nhận đọc câu đó sẽ nhớ rất lâu, vì ít ai quay lại kể cho người giúp mình nghe đoạn kết.

Khi tình cờ gặp lại ở một sự kiện, câu mở đầu không có việc: "Ơ anh P, đợt tuyển xưởng mới xong chưa anh? Em nghĩ tới anh mấy lần mà chưa nhắn." Rồi để anh kể. Lần đó bạn không nhờ gì cả.

Nhờ kiểu làm hao mối và nhờ kiểu giữ mối

Không ai giữ mối mà không bao giờ nhờ. Vấn đề là nhờ thế nào.

Làm hao mốiGiữ mối
Nhờ liên tiếp nhiều việc nhỏ có thể tự tìmTự tìm trước, chỉ hỏi chỗ thật sự cần người có kinh nghiệm
"Anh ơi cho em hỏi…" ngay câu đầu sau nửa năm im lặngNói rõ lâu không hỏi thăm, có việc cần, cho phép từ chối
Cảm ơn chung chung rồi biến mấtBáo lại kết quả cụ thể sau vài tuần
Nhờ xong không bao giờ hỏi "em giúp được gì không"Cuối mỗi lần nhờ hỏi lại một câu và nhớ để làm thật
Nhờ việc lớn với người chỉ quen sơViệc lớn để dành cho người đã có trao đổi qua lại lâu

Có những việc không nên nhờ bất kể thân thế nào: vay tiền, đứng tên giùm, ký bảo lãnh, "nói giúp" với cơ quan nhà nước để được việc. Ai nhờ bạn những việc đó, cứ từ chối một câu ngắn, không cần giải thích dài.

Khi đã lỡ chỉ nhắn lúc cần: sửa thế nào

Nếu đọc tới đây bạn nhận ra mình giống chị N, đừng vội nhắn một tin xin lỗi dài. Một tin như vậy làm người kia lúng túng, không biết đáp sao. Cách sửa tốt nhất là bắt đầu từ việc báo lại kết quả của lần nhờ gần nhất, rồi trong vài tháng tới làm hai ba việc nhỏ ở danh sách trên mà không nhờ gì.

Nếu muốn nói thành lời, nói nhẹ và gắn với một việc cụ thể: "Anh P ơi, em nhìn lại thấy toàn nhắn anh lúc cần, kỳ quá. Lần này em gửi anh danh sách mấy trường nghề cơ khí bên em vừa làm việc, chắc đợt tuyển xưởng mới anh dùng được." Câu thừa nhận đi kèm một việc cho đi thì người nghe thấy thật lòng.

Thời gian sửa thường mất ba đến sáu tháng. Người kia sẽ dần bớt đoán trước "có việc gì đây" khi thấy tên bạn. Đừng nóng ruột đòi lại sự ấm áp ngay; số dư được nạp lại từng chút một. Và đến lần nhờ tiếp theo, bạn sẽ thấy câu trả lời nhanh và đầy đủ hơn hẳn.

Tự kiểm mỗi quý, mười phút

Mỗi ba tháng, chọn năm người quen bạn hay nhờ nhất, làm như sau:

  1. Mở lịch sử trò chuyện với từng người, đếm số lần bạn chủ động nhắn trong quý và số lần trong đó có nhờ việc.
  2. Nếu số lần nhờ nhiều hơn một nửa, đánh dấu người đó.
  3. Với mỗi người được đánh dấu, ghi vào sổ một việc cho đi cụ thể sẽ làm trong tháng tới, kèm ngày.
  4. Kiểm xem lần nhờ gần nhất với từng người đã báo lại kết quả chưa. Chưa thì báo ngay hôm nay.
  5. Ghi lại tốc độ trả lời của họ để so với quý sau. Nhanh hơn và dài hơn là dấu hiệu đang đi đúng hướng.

Mười phút mỗi quý nghe ít, nhưng nhiều người làm nghề lâu năm nói đây là thói quen giữ mối hiệu quả nhất họ từng có, vì nó biến chuyện "đừng thực dụng" từ một lời tự nhắc chung chung thành một việc làm được.

Câu hỏi thường gặp

Nhờ người quen bao nhiêu lần thì bị coi là lợi dụng?

Không có con số cố định. Người kia cảm nhận qua tỉ lệ giữa lúc bạn đến để nhờ và lúc bạn đến vì họ. Nếu mỗi lần nhờ đều có báo lại kết quả và xen giữa là vài lần liên lạc không kèm yêu cầu, thì nhờ nhiều cũng không thành vấn đề.

Không có gì để cho người quen thì giữ mối bằng cách nào?

Ai cũng có thứ để cho: một lời chúc mừng có chi tiết, một lần báo lại kết quả, một bài viết hữu ích, một lời giới thiệu, một lần ghé dự khai trương. Những thứ đó không tốn tiền, chỉ tốn chút chú ý tới đời sống công việc của người kia.

Có nên tặng quà để bù cho những lần nhờ vả không?

Với quen biết công việc, quà đắt dễ khiến người kia thấy khó xử hoặc bị hiểu là trả công. Một lời cảm ơn có kết quả cụ thể và một việc giúp lại khi họ cần thì giá trị hơn nhiều. Quà nhỏ dịp lễ Tết thì tuỳ thói quen nơi bạn làm.

Người quen chỉ tìm đến mình khi cần thì nên xử lý thế nào?

Vẫn giúp những việc trong khả năng và không làm bạn khó chịu. Khi thấy quá nhiều, trả lời chậm lại và ngắn hơn, hoặc nói rõ lần này bạn không tiện. Bạn không có nghĩa vụ giúp mọi lần chỉ vì đã từng giúp.

Báo lại kết quả cho người đã giúp mình sau bao lâu thì hợp?

Báo ngay khi có kết quả rõ ràng, thường từ hai tuần đến vài tháng tuỳ việc. Nếu việc chưa ngã ngũ, sau một tháng vẫn nên nhắn một câu cập nhật. Người giúp luôn muốn biết lời giúp của mình có tác dụng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138