Khi làm quen trong công việc, tin nhắn đầu tiên nên là chữ. Tin nhắn thoại hợp khi hai bên đã trao đổi vài lần, khi người kia gửi thoại trước, hoặc khi họ là người quen nói hơn quen gõ. Nếu gửi thoại, giữ dưới một phút, nói tên mình ở câu đầu và kèm một dòng chữ tóm tắt. Chữ cho người nhận quyền đọc lúc nào cũng được và lướt nhanh để biết bạn cần gì; thoại bắt họ phải nghe đúng lúc có thể bật tiếng.
Bài dành cho người hay phân vân trước khi bấm giữ nút ghi âm: chủ shop quen nói hơn gõ, người bán hàng hay gửi thoại cho khách quen, người trẻ được đối tác lớn tuổi gửi thoại và không biết đáp lại thế nào. Phần dưới so hai cách, nói khi nào chọn cái nào, cách nói trong tin thoại cho gọn, câu mẫu và lỗi hay gặp.
Hai người nhận, hai cách nghĩ
Chị A là kế toán trưởng, cả ngày ngồi trong văn phòng mở. Chị không bật loa điện thoại được, tai nghe để ở nhà. Khi nhận một tin thoại hai phút từ người lạ, chị không nghe được ngay, để "lát về nghe", rồi quên. Nếu cùng nội dung đó là bốn dòng chữ, chị đã đọc và trả lời trong giờ nghỉ.
Chú B là chủ một vựa gỗ, ít khi gõ chữ vì mắt kém và tay quen cầm cưa hơn cầm điện thoại. Tin nhắn chữ năm dòng chú phải đeo kính mới đọc được, còn tin thoại thì chú nghe ngay lúc đứng ở bãi. Chú trả lời gần như mọi tin bằng thoại, và thấy người cứ nhắn chữ dài là "khách sáo".
Không có cách nào đúng cho mọi người, và cũng không cần ép người kia theo cách của mình. Cái sai thường gặp là chọn theo thói quen của mình thay vì theo hoàn cảnh của người nhận. Người quen nói thì gửi thoại cho tất cả, người quen gõ thì nhắn chữ cho tất cả. Làm quen tốt bắt đầu từ chỗ đoán xem người kia đang ở đâu, làm gì khi đọc tin của mình. Muốn đoán, nhìn vào nghề của họ: người ngồi văn phòng, người đi công trình, người đứng bán hàng cả ngày, mỗi người cầm điện thoại theo một cách khác nhau. Lần đầu chưa đoán được thì cứ nhắn chữ, đó là lựa chọn ít rủi ro nhất.
Chữ hay thoại: so từng mặt
Bảng dưới so hai cách trong bối cảnh làm quen công việc, không phải trò chuyện với người thân.
| Mặt so sánh | Nhắn chữ | Tin nhắn thoại |
|---|---|---|
| Lần đầu liên lạc | Hợp hơn, người nhận đọc lúc nào cũng được | Dễ làm người lạ ngại, nhiều người không mở |
| Người nhận ở văn phòng, đang họp | Đọc được ngay | Phải chờ có tai nghe hoặc chỗ riêng |
| Người nhận quen nói, ít gõ chữ | Có thể thấy xa cách, trả lời chậm | Tự nhiên hơn, được nghe ngay |
| Nội dung có số liệu, địa chỉ, quy cách | Dễ tra lại, chép lại | Khó nghe lại để tìm đúng con số |
| Cần thể hiện thái độ, giọng thân thiện | Dễ bị đọc thành khô cứng | Giọng nói truyền được sự thân thiện |
| Tìm lại sau vài tháng | Tìm bằng từ khoá được | Gần như không tìm lại được |
Đọc bảng sẽ thấy: chữ thắng ở chỗ tiện cho người nhận và giữ được thông tin; thoại thắng ở chỗ truyền được giọng nói. Vì vậy cách nhiều người làm bán hàng lâu năm dùng là chữ để mở lời và gửi thông tin, thoại để giữ không khí khi đã quen.
Khi nào gửi thoại là hợp
Người kia gửi thoại trước. Đây là tín hiệu rõ nhất. Họ quen nói, và trả lời bằng thoại cho thấy bạn theo nhịp của họ. Nhưng nếu nội dung bạn có số liệu, vẫn nên kèm một dòng chữ để họ lưu lại.
Đã trao đổi vài lần, cần giải thích một chuyện dài. Ví dụ giải thích lý do giao hàng trễ, kể bối cảnh một vấn đề kỹ thuật. Gõ thì dài và dễ hiểu nhầm giọng; nói trong một phút thì rõ hơn. Nhắn trước một câu hỏi họ có tiện nghe không.
Cần cảm ơn hay chúc mừng mà muốn có giọng thật. Một lời cảm ơn bằng giọng nói ba mươi giây sau khi được giúp có sức nặng hơn dòng chữ "cảm ơn anh nhiều". Đây là lúc thoại tạo được sự gần gũi.
Người kia là người lớn tuổi, đã nói thích nghe hơn đọc. Khi người kia nói "cháu gửi thoại cho chú, chú đọc chữ nhỏ mỏi mắt", cứ làm theo. Nói chậm, rõ, không dùng từ viết tắt hay từ lóng.
Bạn đang lái xe hay tay bận. Không gửi thoại, cũng không nhắn chữ. Dừng lại hoặc để sau. Tin nhắn thoại có tiếng còi xe, tiếng gió làm người nghe thấy mình không được tôn trọng, và chuyện an toàn của bạn quan trọng hơn.
Cách nói trong một tin thoại cho gọn
Nếu đã chọn gửi thoại, chuẩn bị trong đầu ba ý trước khi bấm ghi, rồi nói theo thứ tự:
- Chào và nói tên, kể cả khi người kia đã lưu số bạn: "Dạ chú B, cháu là C bên cửa hàng nội thất ở phường D ạ." Người nghe biết ngay ai đang nói, không phải đoán qua giọng.
- Nói việc chính trong một câu: "Cháu gọi hỏi chú lô gỗ tràm tuần sau có đủ 50 tấm không ạ."
- Nói điều bạn cần người kia làm: "Chú có gì nhắn lại cháu, hoặc chiều nay cháu gọi chú lúc ba giờ được không ạ."
- Dừng. Không kể thêm chuyện thời tiết, chuyện đường kẹt, không lặp lại ý chính lần hai.
- Nghe lại trước khi gửi nếu ứng dụng cho phép. Thấy có tiếng ồn lớn, nói vấp nhiều hay quá một phút, ghi lại.
- Gửi kèm một dòng chữ tóm tắt ngay bên dưới: "Gỗ tràm 50 tấm, tuần sau, chiều nay ba giờ cháu gọi chú."
Dòng chữ tóm tắt là chi tiết nhỏ mà ít người làm. Nó giúp người nhận biết nội dung ngay cả khi chưa nghe được, và sau này hai bên tra lại cũng dễ.
Khi người kia gửi thoại cho bạn mà bạn không nghe được
Nhiều người trẻ đi làm văn phòng gặp chuyện này: đối tác lớn tuổi gửi một tin thoại ba phút lúc đang họp. Không nghe được ngay, nhưng để quá lâu thì người kia nghĩ bị lờ. Cách xử lý đơn giản là nhắn một dòng chữ báo: "Dạ chú ơi, cháu đang họp, khoảng bốn giờ cháu nghe rồi trả lời chú ngay ạ." Rồi giữ đúng hẹn.
Nếu bạn ngại gửi thoại lại vì ở chỗ đông người, trả lời bằng chữ là bình thường, miễn là giọng chữ ấm áp và đủ ý. Có thể thêm một câu giải thích nhẹ: "Cháu đang ở văn phòng nên nhắn chữ cho chú ạ." Người lớn tuổi thường thông cảm khi được báo.
Một mẹo của người làm thu mua: với đối tác quen gửi thoại dài, nghe xong thì nhắn lại bằng chữ những điểm chính đã hiểu, như số lượng, giá, ngày giao. Nếu bạn nghe nhầm chỗ nào, họ sẽ sửa ngay. Cách này tránh được rất nhiều chuyện "chú nói rồi mà" sau này.
Câu mẫu theo từng lúc
Một số câu dùng được ngay, cả bằng chữ lẫn bằng giọng nói. Tên là ví dụ giả định.
- Hỏi trước khi gửi thoại: "Anh F ơi, chuyện này hơi dài, em gửi anh tin thoại một phút được không, hay anh thích em nhắn chữ ạ?" Câu này cho người kia chọn, và đa số sẽ nói "cứ gửi đi".
- Trả lời một tin thoại bằng chữ khi đang ở văn phòng: "Dạ em nghe rồi chị G. Em ghi lại: chị cần 20 bộ, giao trước ngày 15, em báo giá trong chiều nay ạ."
- Lời cảm ơn bằng thoại sau khi được giúp: "Dạ anh H, em là K đây. Em gọi cảm ơn anh hôm trước chỉ em chỗ mua linh kiện, em lấy được rồi, giá tốt hơn hẳn. Em cảm ơn anh nhiều ạ." Khoảng hai mươi giây là vừa.
- Đề nghị chuyển từ thoại sang gọi điện: "Chú ơi, chuyện này hỏi qua lại nhiều, chiều nay cháu gọi chú mười phút cho nhanh được không ạ?"
- Đề nghị chuyển từ thoại sang chữ một cách nhẹ nhàng: "Dạ anh ơi, mấy con số này anh nhắn chữ giúp em được không, em sợ nghe nhầm ạ." Người kia thường vui lòng vì cũng không muốn sai số.
Để ý câu cuối: bạn không nói "em không nghe thoại được", mà đưa ra lý do chính đáng là sợ nhầm số. Cách nói này không làm người quen gửi thoại cảm thấy bị chê.
Sai hay gặp và cách tự kiểm
Sai phổ biến nhất là gửi một tin thoại dài cho người mới quen, kiểu ba bốn phút giới thiệu bản thân và công ty. Người nhận không biết tin đó dài bao nhiêu cho tới khi mở, và nhiều người bỏ nghe giữa chừng. Sai thứ hai là gửi nhiều tin thoại ngắn liên tiếp, mỗi tin mười giây, người nghe phải bấm năm lần mới đủ ý. Gộp lại thành một tin, hoặc chuyển sang chữ. Nếu lỡ nói vấp, cứ ghi lại từ đầu thay vì gửi thêm tin đính chính.
Sai thứ ba là gửi thoại khi đang ở chỗ ồn, quán nhậu, ngoài đường. Tiếng ồn làm người nghe khó chịu và đoán được bạn đang ở đâu, điều không phải ai cũng muốn biết trong quan hệ công việc. Sai thứ tư là nói giọng quá thân mật hay đùa cợt với người chưa quen, vì giọng nói lộ thái độ rõ hơn chữ viết.
Để tự kiểm, sau một tuần làm quen với vài người mới, xem lại: những ai trả lời nhanh, họ trả lời bằng gì? Người trả lời bằng thoại thì lần sau bạn có thể gửi thoại; người chỉ trả lời chữ, giữ chữ. Ghi luôn điều này vào ghi chú danh bạ, như "anh E thích nhắn chữ, không gửi thoại", để không phải đoán lại mỗi lần.
Câu hỏi thường gặp
Gửi tin nhắn thoại cho người mới quen có bất lịch sự không?
Không hẳn bất lịch sự, nhưng thường không tiện cho người nhận vì họ phải nghe đúng lúc. Lần đầu liên lạc nên nhắn chữ. Khi người kia đã gửi thoại trước hoặc hai bên đã quen hơn, gửi thoại là bình thường.
Tin nhắn thoại công việc nên dài bao nhiêu là vừa?
Dưới một phút, tốt nhất khoảng ba mươi đến bốn mươi lăm giây. Nói tên, việc chính và điều cần người kia làm, rồi dừng. Nếu cần nói lâu hơn, nên hẹn gọi điện thay vì gửi một tin thoại dài.
Đối tác lớn tuổi hay gửi thoại mà mình ngồi văn phòng thì làm sao?
Nhắn một dòng chữ báo bạn đang ở chỗ không nghe được và hẹn giờ trả lời. Khi có chỗ riêng, nghe rồi trả lời bằng thoại hoặc chữ đều được. Tóm tắt lại các con số quan trọng bằng chữ để hai bên cùng nắm.
Có nên gửi kèm chữ khi đã gửi tin nhắn thoại không?
Nên, nhất là khi tin có số liệu, ngày giờ hay địa chỉ. Một dòng chữ tóm tắt giúp người nhận biết ngay nội dung khi chưa nghe được. Sau này hai bên tìm lại cũng dễ hơn nhiều.
Gọi điện hay gửi tin nhắn thoại thì tốt hơn khi đã quen?
Nếu cần trao đổi qua lại, gọi điện nhanh hơn và rõ hơn. Nếu chỉ cần báo một chuyện và không cần trả lời ngay, tin thoại tiện hơn vì người kia nghe lúc rảnh. Với người bận, nhắn hỏi trước lúc nào tiện gọi là cách lịch sự nhất.