QuenBiet.comQuen Biết
Quen biết khi mới chuyển chỗ làm, thành phố

Về quê lập nghiệp: gây dựng lại quen biết công việc sau nhiều năm ở thành phố

Rời thành phố về quê làm ăn: ai cũng biết mặt mà không ai biết bạn làm gì. Thứ tự ghé thăm, cách nói về nghề cho dễ hiểu và thói quen thành phố nên để lại.

A Vietnamese man in his thirties in a yellow ochre shirt, back to camera, chats with an elderly shop owner outside a shophouse on a provincial market street, midday light

Về quê lập nghiệp, bạn không bắt đầu từ con số không mà từ một tên tuổi sẵn có kiểu "con nhà ông bà X", nên việc đầu tiên là biến tên tuổi đó thành tên tuổi nghề nghiệp: ghé thăm trực tiếp bạn học cũ và các cơ sở cùng nghề, nói về việc mình làm bằng lời người ở quê hiểu được, ngồi lâu hơn thói quen ở thành phố, và để vài tháng đầu cho người ta nhìn bạn làm chứ chưa vội mời hợp tác. Ở quê, quen biết đi chậm nhưng một khi đã được tin thì tin rất lâu.

Ví dụ giả định trong bài: anh A làm kế toán cho các công ty ở thành phố mười năm, về tỉnh nhà mở văn phòng nhận làm sổ sách, thuế cho hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ. Anh rời quê từ năm mười tám tuổi, ngoài họ hàng ra gần như không còn quen ai trong giới làm ăn.

Ở quê ai cũng biết mặt, nhưng chưa ai biết bạn làm gì

Người về quê hay ngạc nhiên vì hai điều trái ngược. Một mặt, đi đâu cũng có người nhận ra: "Thằng A con ông B đấy hả, về hẳn rồi à?". Mặt khác, gần như không ai biết anh làm nghề gì, giỏi đến đâu. Trong đầu người quê, anh vẫn là cậu học sinh năm nào, hoặc tệ hơn là "người trên thành phố về, chắc làm ăn không được".

Phía những người làm ăn ở tỉnh cũng có lý do để thận trọng. Họ đã quen nhau nhiều năm, khách của ai thì người đó giữ. Một người từ thành phố về, nói chuyện nhanh, dùng nhiều từ lạ, dễ bị nhìn như người đến tranh khách hoặc người sẽ bỏ đi sau một năm. Nên họ chờ xem, chưa ai vội tìm đến bạn.

Người đã về quê làm ăn lâu thường nói: năm đầu là năm cho người ta xem. Quen biết ở quê không lớn lên nhờ một buổi gặp mặt, mà nhờ người ta thấy bạn có mặt đều đặn, làm việc đến nơi đến chốn, và không vội vàng. Hiểu vậy để khỏi sốt ruột sau hai tháng chưa có khách mới.

Cũng đừng ôm hết vào mình cái nhìn "về quê là thua". Nhiều người ở tỉnh đánh giá cao người chịu về, miễn là thấy người đó làm việc tử tế. Câu hỏi họ đặt ra không phải bạn giỏi đến đâu ở thành phố, mà bạn có ở lại đây lâu không.

Ba lớp quen biết ở quê và thứ tự nên đi

Lớp một: bạn học cũ cấp hai, cấp ba. Đây là lớp dễ mở lời nhất và hay bị bỏ qua. Mười lăm năm sau, bạn học cũ đã thành chủ cửa hàng vật liệu, nhân viên ngân hàng, giáo viên, cán bộ phường. Hỏi lớp trưởng cũ xem nhóm lớp còn không, xin vào lại, chào một câu, rồi hẹn riêng từng người gần với nghề mình.

Lớp hai: người làm cùng nghề và gần nghề ở tỉnh. Với anh A, đó là những văn phòng dịch vụ kế toán khác, cửa hàng bán hoá đơn, phần mềm, những người hay làm thủ tục cho hộ kinh doanh. Nghe thì là đối thủ, nhưng ở tỉnh nhỏ, người cùng nghề thường chia việc cho nhau khi quá tải hoặc khi gặp loại việc mình không làm.

Lớp ba: khách hàng tiềm năng. Chủ các cửa hàng, xưởng nhỏ, hộ kinh doanh ở chợ. Lớp này nên đi sau cùng, khi hai lớp trên đã có người biết bạn làm gì. Người làm ăn ở tỉnh hay hỏi nhau: "Ông A ấy làm có được không?". Lúc đó cần có người trả lời thay bạn.

Họ hàng và hàng xóm: không phải lớp làm ăn, nhưng là loa. Đừng chào hàng với họ hàng. Chỉ cần nói rõ mình về làm gì, mở văn phòng ở đâu. Tin sẽ tự đi khắp phường, và người ta sẽ kể lại theo cách của họ, nên nói cho rõ ngay từ đầu.

Nói về nghề của mình bằng lời người ở quê hiểu

Thói quen ở thành phố là giới thiệu bằng chức danh và thuật ngữ. Ở quê, câu đó thường làm người nghe gật đầu cho phải mà không hiểu bạn giúp được gì. Thay vì "Em làm dịch vụ kế toán, tư vấn tuân thủ thuế cho doanh nghiệp nhỏ", nói: "Em nhận làm sổ sách, khai thuế cho các nhà kinh doanh, ai bận hay ngại giấy tờ thì em làm giúp, cuối tháng em mang sổ qua cho xem." Câu sau dài hơn nhưng ai nghe cũng hình dung được.

Khi bị hỏi câu khó chịu nhưng rất hay gặp, "Sao trên đó đang ổn lại về?", đừng giải thích dài hay tỏ ra phòng thủ. Trả lời ngắn, hướng về phía trước: "Em ở trên đó mười năm cũng học được nhiều rồi, giờ muốn về gần bố mẹ, làm cái nghề của mình ở quê mình." Rồi hỏi lại về họ: "Cửa hàng anh mở lâu chưa, dạo này buôn bán thế nào?"

Khi gặp lại bạn học cũ giờ làm cùng nghề, nói thẳng để họ khỏi đoán: "Tao về mở văn phòng sổ sách ở đầu chợ, chắc có lúc dẫm chân mày. Việc nào mày không nhận thì giới thiệu tao, việc nào tao không làm thì tao gửi mày." Nói thẳng chuyện có thể tranh khách lại làm người kia nhẹ lòng hơn là im lặng.

Ghé thăm các cơ sở cùng nghề và gần nghề

Ở tỉnh, gặp trực tiếp có sức nặng hơn hẳn nhắn tin. Gọi điện trước một câu rồi ghé.

  1. Gọi trước một hôm: "Chào chị C, em là A, con bác D ở phường trong, em vừa về mở văn phòng sổ sách. Mai chị có ở cửa hàng không, em ghé chào chị một lát." Nhắc tên người thân giúp người kia biết bạn là ai mà không cần tra.
  2. Ghé vào giờ vắng khách, thường từ chín đến mười giờ sáng hoặc khoảng ba giờ chiều. Tránh giờ chợ đông, giờ trưa người ta nghỉ.
  3. Mang theo chút quà nhỏ, ví dụ giả định một túi trái cây khoảng một trăm nghìn đồng, không mang thứ đắt khiến người ta thấy nợ.
  4. Ngồi uống nước, nghe họ kể trước. Ở quê, người ta muốn biết bạn là người thế nào trước khi nghe bạn làm gì. Ngồi hai mươi đến ba mươi phút là vừa.
  5. Trước khi về mới để lại danh thiếp hoặc xin kết bạn Zalo, kèm một câu: "Có việc gì về giấy tờ thuế chị cứ gọi em hỏi, không phải việc của em cũng không sao."

Đừng ghé thăm mười nơi trong một tuần. Mỗi tuần hai ba nơi, đều đặn trong hai tháng, sẽ đi hết các cơ sở quan trọng trong phường mà người ta không thấy bạn đang đi chào hàng.

Nếp làm việc thành phố nên để lại, nếp nên giữ

Không phải nếp nào ở thành phố cũng không hợp. Có thói quen nên bỏ, có thói quen lại là điểm mạnh của bạn.

Nên để lạiThay bằng hoặc nên giữ
Hẹn qua email, chờ trả lờiGọi điện hoặc ghé trực tiếp, sau đó nhắn Zalo xác nhận
Vào việc ngay sau câu chàoNgồi uống nước, hỏi thăm trước, việc để sau
Nói nhiều thuật ngữ, viết tắtNói bằng việc cụ thể bạn làm cho họ
Đúng giờ, có giấy tờ rõ ràng (nên giữ)Giữ, nhưng nói nhẹ nhàng, đừng bắt người khác phải theo
Báo giá qua tin nhắn một dòngGiải thích từng khoản, cho người ta hỏi lại
Kể về khách lớn ở thành phốKể về việc đã làm cho một nhà gần đó, nếu được họ đồng ý

Điều người ở quê đánh giá cao nhất ở người từ thành phố về thường là sự rõ ràng: giờ hẹn, giá cả, giấy tờ. Giữ cái rõ ràng đó, chỉ bớt đi cái vội. Người đã sống ở quê lâu năm sẽ nhận ra ngay ai về để làm thật, ai về để thử một thời gian.

Việc chung của xóm, của phường: có mặt mà không làm ăn

Ở quê, quen biết công việc đan chặt với việc chung: đám cưới, đám hiếu, họp tổ dân phố, ngày hội của phường. Người mới về hay phân vân có nên đi không, đi thì có bị coi là đi để chào hàng không. Câu trả lời ngắn: nên đi khi được mời hoặc khi cả xóm cùng đi, và tuyệt đối không nói chuyện làm ăn ở đó.

Có mặt ở những dịp đó cho người ta thấy bạn đã về hẳn, đã là người của phường. Lần sau gặp ở cửa hàng, câu chuyện bắt đầu dễ hơn: "Hôm đám cưới con bác E em thấy anh, mà đông quá chưa chào được." Một câu như vậy nối hai lần gặp lại với nhau.

Cái không nên làm: phát danh thiếp ở đám tiệc, kể về văn phòng mới khi người ta đang lo việc nhà, hay nhận lời "để em lo giấy tờ cho" trong lúc vui chén mà sau đó không làm. Ở quê, một lời hứa ở bàn tiệc cũng được nhớ như lời hứa ở bàn làm việc. Nếu có ai nhờ bạn "quen ai trên đó chạy giúp cái giấy phép", từ chối nhẹ, nói việc đó bạn không làm.

Tự kiểm sau một tháng, ba tháng, một năm

Ở quê, mốc thời gian dài hơn ở thành phố. Đừng dùng thước đo của thành phố để đánh giá mình.

  • Sau một tháng: bạn đã gặp lại ít nhất năm bạn học cũ và ghé thăm ba cơ sở cùng nghề chưa? Đã có ai ngoài họ hàng biết đúng tên văn phòng và việc bạn làm chưa?
  • Sau ba tháng: có người cùng nghề nào gửi việc cho bạn, hoặc gọi hỏi bạn một chuyện chuyên môn chưa? Đó là dấu hiệu bạn đã được nhìn như người trong nghề chứ không còn là người lạ.
  • Sau một năm: có khách nào đến với bạn vì người khác giới thiệu không? Ở quê, khách giới thiệu là thước đo đáng tin nhất.
  • Mỗi quý: quay lại thăm những người đã giúp bạn lúc đầu, không nhờ gì, chỉ hỏi thăm. Ở quê, ai cũng nhớ ai quay lại và ai biến mất khi đã đủ khách.

Nếu sau một năm vẫn thấy khó, đừng vội kết luận ở quê không làm được. Xem lại xem bạn đã có mặt đủ đều chưa, hay vẫn sống như người ở thành phố, chỉ ngồi văn phòng chờ khách tìm đến.

Câu hỏi thường gặp

Về quê lập nghiệp thì nên làm quen với ai trước?

Nên bắt đầu từ bạn học cũ cấp hai, cấp ba, rồi đến người cùng nghề và gần nghề ở tỉnh, sau cùng mới đến khách hàng. Họ hàng và hàng xóm chỉ cần biết rõ bạn về làm gì, không cần chào hàng với họ.

Người ở quê hỏi sao không ở lại thành phố thì trả lời thế nào?

Trả lời ngắn, hướng về phía trước, ví dụ muốn về gần gia đình và làm nghề của mình ở quê. Không cần giải thích dài hay kể khó khăn, rồi hỏi lại về công việc của người kia để câu chuyện đi tiếp.

Có nên ghé thăm người cùng nghề vốn là đối thủ không?

Nên, và nên nói thẳng là có lúc có thể trùng khách. Ở tỉnh nhỏ, người cùng nghề thường chia việc cho nhau khi quá tải hoặc khi gặp loại việc mình không nhận, nên quen nhau có lợi cho cả hai.

Đi đám tiệc ở quê có nên nói chuyện làm ăn không?

Không nên. Đến đám tiệc để có mặt và cho người ta thấy bạn đã về hẳn. Chuyện làm ăn để lần gặp sau ở cửa hàng hay văn phòng, khi đó có thể nhắc lại lần gặp ở đám tiệc.

Bao lâu thì người về quê làm ăn bắt đầu có khách quen?

Thường mất từ sáu tháng đến một năm, lâu hơn ở thành phố. Dấu hiệu tốt đầu tiên là có người cùng nghề gửi việc hoặc có khách đến vì người khác giới thiệu. Đừng sốt ruột sau hai ba tháng đầu.

Có người nhờ quen biết để chạy giấy tờ thì làm sao?

Từ chối nhẹ nhàng và rõ ràng, nói việc đó bạn không làm. Bạn có thể hướng dẫn họ chuẩn bị hồ sơ đúng quy định nếu đó là việc trong nghề của bạn, nhưng không nhận lời chạy hay lo lót.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138