Khi bạn là người xin gặp để học hỏi, bạn là người trả tiền cà phê, và nên trả một cách kín đáo trước khi hoá đơn kịp đặt lên bàn; nếu người đi trước kiên quyết giành trả, nhận lời một cách vui vẻ, cảm ơn một câu và hẹn "lần sau em mời", đừng giằng co ở quầy. Chuyện tiền cà phê nhỏ, nhưng cách xử lý nó cho người kia thấy bạn có hiểu ai đang cho ai thời gian hay không.
Ví dụ giả định: Q, 24 tuổi, nhân viên kinh doanh mới hơn một năm, được một người quen giới thiệu tới chị R, trưởng nhóm kinh doanh khu vực ở một công ty khác, hơn Q mười lăm tuổi. Chị R nhận lời uống cà phê sáng Chủ nhật ở một quán cà phê phin cũ gần nhà chị. Q lo nhất không phải câu hỏi, mà là lúc tính tiền.
Nguyên tắc: ai xin gặp thì người đó mời
Trong buổi gặp kiểu này, người đi trước đang cho bạn thứ quý hơn ly cà phê là thời gian và kinh nghiệm. Trả tiền nước là cách tối thiểu để ghi nhận điều đó. Nguyên tắc này không phụ thuộc tuổi, giới hay ai kiếm nhiều tiền hơn; nó chỉ phụ thuộc vào ai đã ngỏ lời.
Nhiều người trẻ ngại vì nghĩ người lớn hơn sẽ thấy bị coi thường khi để người trẻ trả. Thực tế phần lớn người đi trước hiểu rất rõ quy tắc này. Có người sẽ để bạn trả cho bạn thấy thoải mái. Có người sẽ giành trả vì quen thói chăm người trẻ. Cả hai cách đều không có gì sai, việc của bạn là đề nghị trả một cách rõ ràng.
Điều nên tránh là để chuyện tiền thành một màn kịch: hai người cùng rút ví, đẩy qua đẩy lại trước mặt nhân viên quán, người phía sau đứng chờ. Đến lúc đó ai trả cũng thấy ngượng. Cách tốt nhất là xử lý chuyện tiền sớm và lặng lẽ, để phần cuối buổi gặp chỉ còn lời cảm ơn.
Một trường hợp khác: nếu người đi trước chủ động mời bạn, ví dụ "Chiều nay ghé văn phòng chị, chị mời em ly nước", thì họ là chủ nhà. Lúc đó đừng giành trả, cứ nhận và cảm ơn, mời lại ở lần sau.
Trả lúc nào, đứng ở đâu
Cách thanh toán phụ thuộc kiểu quán. Làm theo thứ tự này cho gọn:
- Đến sớm mười phút. Với quán gọi tại quầy và trả trước, đây là lúc chọn bàn và gọi nước cho mình trước, xem quán tính tiền thế nào.
- Khi người đi trước tới, mời họ ngồi rồi hỏi họ uống gì, bạn ra quầy gọi và trả luôn. "Chị uống gì để em gọi ạ?" Câu hỏi này khéo hơn "Chị để em mời nhé", vì nó không mở ra cuộc tranh luận.
- Với quán phục vụ tại bàn và tính tiền cuối buổi, khi người kia đi rửa tay hoặc nghe điện thoại, ra quầy thanh toán trước. Nếu không có lúc đó, gần cuối buổi giơ tay gọi nhân viên, nói nhỏ "cho em tính tiền", và đưa tiền hoặc quét mã ngay khi hoá đơn tới.
- Chuẩn bị sẵn tiền mặt chẵn hoặc mở sẵn ứng dụng ngân hàng trên điện thoại. Lúng túng tìm tiền lẻ hay chờ chuyển khoản lâu là lúc người đi trước kịp rút ví.
- Không nói về chuyện đã trả trừ khi bị hỏi. Khi ra về, nếu người kia hỏi "tính tiền chưa em", đáp ngắn: "Dạ em trả rồi chị, chị cho em mời ly cà phê ạ."
Quán cà phê phin cũ thường tính tiền theo kiểu cuối buổi, đôi khi chủ quán quen mặt người đi trước và tự động ghi sổ cho họ. Gặp trường hợp đó, đến sớm và nói trước với chủ quán: "Bàn này cô tính cho cháu nhé."
Câu nói khi người đi trước giành trả
Nếu chị R nói "Thôi để chị", đề nghị một lần nữa, nhẹ nhàng: "Chị ơi em xin gặp chị mà, chị cho em mời ly cà phê ạ." Một lần thôi.
Nếu chị vẫn kiên quyết, kiểu "Em còn trẻ, để dành tiền đi, chị mời", nhận lời và cảm ơn thật lòng: "Dạ em cảm ơn chị. Vậy lần sau em báo lại kết quả với chị, chị cho em mời nhé." Câu này biến món nợ ly cà phê thành một cái hẹn tự nhiên cho lần gặp sau.
Nếu bạn đã trả trước và người kia biết rồi có vẻ không vui, kiểu "Sao em trả, chị bảo chị mời rồi mà", đừng xin lỗi rối rít. Đáp: "Dạ chị cho em lần này, em xin gặp chị mà. Lần sau chị mời em ạ." Người đi trước thường chỉ phàn nàn cho có lệ.
Nếu buổi gặp là bữa trưa, người đi trước gọi món nhiều hơn bạn dự tính, vẫn giữ lời mời. Trường hợp thật sự vượt quá túi tiền, nói thật trước khi gọi món có khi còn tốt hơn: "Chị ơi hôm nay em mời cà phê thôi, bữa trưa để lần sau em mời chị đàng hoàng." Người đi trước hiểu, và quý sự thẳng thắn hơn một màn gượng ép.
Chọn quán vừa túi tiền của mình
Chọn quán bình thường, yên, gần người đi trước. Một quán cà phê phin vỉa hè có ghế ngồi được, hoặc quán nhỏ trong hẻm, là đủ. Hai ly cà phê ở quán như vậy có thể chừng 50.000 đồng (ví dụ giả định), vừa với túi tiền người mới đi làm. Không cần chọn quán sang để "ra vẻ".
Tránh quán quá ồn hoặc quá đông. Quán mở nhạc to, đông khách ngồi sát nhau làm người đi trước phải nói to, và họ sẽ không kể chuyện thật. Một quán đẹp nhưng ồn tệ hơn một quán cũ nhưng yên.
Để người kia chọn nếu họ muốn, kể cả chỗ đắt hơn. Nếu chị R chọn một quán sang hơn, ví dụ hai ly hết 150.000 đồng (ví dụ giả định), vẫn trả. Đó là phần chi phí bạn nên tính trước khi đi xin gặp.
Đừng gọi đồ ăn nhiều nếu không được gợi ý. Buổi gặp 30 phút chỉ cần nước. Gọi bánh, gọi đồ ăn kèm làm buổi gặp dài ra và chuyện tính tiền rối hơn.
Văn phòng của người đi trước cũng là một lựa chọn. Nếu chị R đề nghị gặp ở văn phòng, đồng ý ngay. Chuyện tiền tự biến mất, và người đi trước thường thoải mái hơn ở chỗ của mình.
Tránh và thay bằng
Những cách xử lý chuyện tiền hay làm cả hai bên ngượng, kèm cách làm gọn hơn:
| Tránh | Thay bằng |
|---|---|
| Hỏi "mình chia đôi nhé chị?" | Đề nghị mời. Chia đôi trong buổi bạn xin gặp làm người kia thấy bị tính toán. |
| Giằng hoá đơn, đẩy tay người kia ở quầy | Đề nghị một lần; người kia kiên quyết thì nhận và hẹn mời lần sau. |
| Để hoá đơn nằm trên bàn rồi chờ xem ai cầm | Gọi nhân viên tính tiền trước khi đứng dậy, hoặc ra quầy trả lúc người kia vắng mặt. |
| Mang quà đắt tiền để "bù" vì không mời được | Báo lại kết quả sau một tháng; nếu muốn, mời lại một ly ở lần gặp sau. |
| Nhắc đi nhắc lại "để em trả nhé" từ đầu buổi | Không nói gì về tiền cho tới lúc trả; một câu hỏi "chị uống gì để em gọi" là đủ. |
| Kể với người kia là bạn đang khó khăn, mong được mời | Nếu thật sự kẹt tiền, đề nghị gặp ở văn phòng họ hoặc gọi video. |
Chung quy, chuyện tiền cà phê nên được xử lý trong vài giây và không thành đề tài. Cái người đi trước nhớ về buổi gặp nên là câu hỏi của bạn, không phải màn giành hoá đơn.
Một buổi sáng giả định, từ lúc đến tới lúc chào
Q đến quán lúc bảy giờ bốn mươi, sớm hai mươi phút so với giờ hẹn tám giờ. Quán cà phê phin cũ, ghế gỗ thấp, chủ quán là một cô lớn tuổi tính tiền cuối buổi. Q chọn bàn trong góc, xa loa, gọi một ly cho mình, rồi nói nhỏ với cô chủ: "Lát nữa có chị tới ngồi bàn này, cô tính chung cho cháu nhé." Cô chủ gật, thế là phần khó nhất đã xong trước khi chị R tới.
Chị R tới, Q đứng dậy chào, kéo ghế mời ngồi rồi hỏi: "Chị uống gì để em gọi ạ?" Chị gọi một ly cà phê đen. Hai người nói chuyện ba mươi lăm phút, phần lớn là chị R kể chuyện mấy năm đầu chị đi chào khách ở các tỉnh. Gần cuối, chị R liếc đồng hồ, Q nói: "Em xin đủ thời gian rồi ạ, em cảm ơn chị nhiều."
Lúc đứng dậy, chị R rút ví theo thói quen. Q nói khẽ: "Em gửi cô chủ rồi chị ạ, chị cho em mời." Chị R cười: "Con bé này lanh ghê." Không có màn giằng co nào, không ai phải đứng ở quầy chờ ai.
Chi tiết đáng học ở đây không phải chuyện Q trả tiền, mà là Q xử lý nó trước khi nó thành vấn đề. Một câu nói nhỏ với chủ quán lúc đến sớm đã làm buổi gặp trọn vẹn hơn mọi câu cảm ơn cuối buổi.
Cảm ơn và đền đáp không bằng tiền
Ly cà phê là phần lịch sự, không phải phần cảm ơn. Thứ người đi trước thật sự muốn nhận là biết lời mình nói có ích. Tối hôm đó nhắn: "Em cảm ơn chị R sáng nay. Chuyện chị chia khách theo ngày gọi lại em sẽ áp dụng từ tuần này, cuối tháng em báo chị xem có đỡ quên khách không ạ."
Sau một tháng, báo lại có số liệu, dù kết quả chưa như mong: "Chị ơi em làm theo cách chị nói được bốn tuần, số khách em gọi lại đúng hẹn tăng từ khoảng một nửa lên gần hết. Em cảm ơn chị nhiều." Nếu chị R mời lần đầu, đây là lúc nhắc: "Lần này chị cho em mời cà phê nhé."
Đền đáp cũng có thể là những việc nhỏ đúng lúc: chia sẻ một bài viết có ích cho nghề của họ, giới thiệu cho họ một người họ đang cần tìm, có mặt khi họ tổ chức buổi chia sẻ. Những việc này nhẹ nhàng hơn quà cáp và người đi trước nhớ lâu hơn.
Không tặng quà đắt tiền để cảm ơn một buổi gặp. Một món quà quá tay làm người kia khó xử, như thể họ được trả công. Nếu muốn có chút gì dịp lễ Tết, một hộp trà hay một món đặc sản quê nhỏ kèm lời chúc là đủ, và chỉ khi hai người đã gặp nhau vài lần.
Câu hỏi thường gặp
Mời người đi trước cà phê có cần mời luôn bữa trưa không?
Không cần. Buổi gặp 30 phút chỉ cần nước. Nếu người đi trước đề nghị gặp vào bữa trưa thì bạn vẫn nên mời, nhưng cứ nói thật nếu vượt túi tiền và hẹn mời bữa trưa ở lần khác.
Nếu người đi trước là nữ còn mình là nam, có nên vẫn mời không?
Có, nguyên tắc không đổi theo giới: ai xin gặp thì người đó mời. Đây là quan hệ công việc, cách mời cũng nên giản dị như mời một đồng nghiệp đi trước, không cần thêm cử chỉ nào khác.
Chuyển khoản trả tiền cho người đi trước sau buổi gặp có được không?
Không nên. Nếu người kia đã trả, chuyển khoản lại làm họ thấy món mời của mình bị trả lại. Cách đúng là cảm ơn và hẹn mời lần sau, rồi giữ lời hẹn đó ở buổi báo lại.
Gặp ở văn phòng người đi trước thì có cần mang gì không?
Không cần mang gì, trừ khi đã gặp nhiều lần và thân hơn. Nếu thấy ngại tay không, có thể mang một ít bánh trái nhỏ để mọi người trong văn phòng cùng dùng, không phải quà riêng cho người đi trước.
Có nên chọn quán gần nhà mình cho tiện về sau không?
Không, nên chọn chỗ gần người đi trước hoặc để họ chọn. Họ đang cho bạn thời gian, nên phần đi lại là của bạn. Nếu không ai biết chỗ nào, chọn một quán yên ở khoảng giữa và gửi địa chỉ chữ cho họ.
Bị người đi trước giành trả nhiều lần thì có ngại không?
Có thể ngại, nhưng đừng giằng co. Hãy tìm cách đền đáp khác, như báo lại kết quả, giới thiệu cho họ người họ cần, hoặc mời họ ở một dịp mà bạn là chủ, chẳng hạn khi bạn mở cửa hàng hay có buổi ra mắt nhỏ.