QuenBiet.comQuen Biết
Xin gặp người đi trước để học hỏi

Hỏi gì khi được gặp người đi trước: đổi câu chung chung thành câu trả lời được

Được người đi trước nhận lời gặp nửa tiếng: soạn câu hỏi thế nào, hỏi theo thứ tự nào, câu nào nên bỏ và nói gì khi người kia hỏi ngược lại mình.

In a workshop, a Vietnamese man wearing an indigo shirt listens to an older carpenter in a workshop with hand tools hung on the wall, low angle, warm afternoon light through dusty air

Khi được người đi trước nhận lời gặp, hãy mang theo ba đến năm câu hỏi gắn với một tình huống thật của mình, hỏi về việc họ đã làm chứ không hỏi ý kiến chung, và xếp câu quan trọng nhất lên đầu vì 30 phút trôi rất nhanh. Câu "anh có lời khuyên gì cho em không" là câu khó trả lời nhất, vì người kia không biết bạn đang kẹt ở đâu; câu "hồi mới mở xưởng, chú lấy đơn đầu tiên từ đâu" thì họ kể được ngay.

Ví dụ giả định: anh T, 30 tuổi, vừa mở xưởng mộc nhỏ nhận đóng tủ bếp, được người quen giới thiệu tới gặp chú K, thợ mộc hơn ba mươi năm có xưởng riêng ở một phường ven thành phố. Chú K nhận lời cho T ghé xưởng chiều thứ Bảy, "nói chuyện chừng nửa tiếng thôi nghe, chiều chú còn giao hàng". Bài đi từ tờ giấy soạn câu hỏi tới lúc chào về.

Vì sao câu hỏi chung chung làm buổi gặp nhạt

Người đi trước có kinh nghiệm thật nhưng kinh nghiệm đó nằm trong từng chuyện cụ thể: một đơn hàng bị trả lại, một người thợ bỏ ngang, một lần báo giá hớ. Câu hỏi chung chung như "làm nghề này cần gì" bắt họ phải rút ra bài học chung, việc mà phần lớn người làm nghề không quen làm và cũng không thấy thú vị. Họ sẽ trả lời bằng mấy câu ai cũng biết: chịu khó, giữ chữ tín, làm kỹ. Bạn về nhà với một trang ghi chép đúng mà không dùng được.

Câu hỏi cụ thể thì khác. Nó mở ra một chuyện, và khi kể chuyện, người đi trước tự nhắc tới những chi tiết mà chính họ không nghĩ là quan trọng: chú K có thể buột miệng rằng hồi đó chú luôn đi đo tận nhà khách hai lần, lần đầu đo, lần sau mang mẫu gỗ tới cho khách sờ. Một chi tiết như vậy đáng giá hơn mười lời khuyên chung.

Một điều nữa: câu hỏi cụ thể cho người kia thấy bạn đã làm bài tập. Người thợ lâu năm như chú K đánh giá người trẻ rất nhanh, thường là trong năm phút đầu. Thấy T hỏi đúng chỗ, chú sẽ mở lòng hơn, có khi dẫn đi xem cả cái máy bào cũ chú tự chế. Thấy T hỏi lan man, chú sẽ lịch sự trả lời rồi nhìn đồng hồ.

Vì vậy việc soạn câu hỏi không phải là phép lịch sự thêm vào, mà là phần chính của buổi gặp. Nửa tiếng của người đi trước có ích tới đâu phụ thuộc gần như hoàn toàn vào tờ giấy bạn mang theo.

Một tờ giấy trước buổi gặp, chia làm ba phần

Tối hôm trước, lấy một tờ giấy, chia làm ba phần. Không cần dài, nhưng phải viết ra chứ không chỉ nghĩ trong đầu:

  • Phần một, tình huống của mình trong ba câu: mình đang làm gì, đang kẹt ở đâu, đã thử gì. Của T: "Xưởng mở được năm tháng, hai thợ. Có đơn nhưng lời rất mỏng vì hay phải làm lại phần cánh tủ. Đã thử đổi loại bản lề, chưa đỡ."
  • Phần hai, ba đến năm câu hỏi xếp theo độ quan trọng: câu số một là câu mà nếu chỉ hỏi được một câu thì bạn vẫn thấy đáng đi.
  • Phần ba, những điều đã biết về người này: họ làm nghề bao lâu, mạnh ở loại việc gì, từng chuyển hướng lúc nào. Phần này để không hỏi lại những điều người ta đã kể công khai.
  • Dòng cuối tờ giấy: một câu hỏi dự phòng nếu còn thời gian, và một câu cảm ơn đã nghĩ sẵn để lúc chào không bị lúng túng.

Mang tờ giấy theo, để trong túi hoặc kẹp trong sổ. Mở ra nhìn giữa buổi là chuyện bình thường, người đi trước thường thấy dễ chịu khi biết bạn chuẩn bị. Chỉ đừng đọc như phỏng vấn, hỏi xong câu này nghe xong rồi mới nhìn câu sau.

Đổi câu chung chung thành câu hỏi trả lời được

Cột trái là những câu hay được hỏi nhất trong buổi gặp người đi trước. Cột phải là cách hỏi lại để người kia kể được chuyện thật:

Câu chung chungCâu cụ thể hơn
Anh có lời khuyên gì cho em không?Nếu là chú, với xưởng hai thợ và lời mỏng như của cháu, chú sẽ sửa chỗ nào trước?
Làm nghề này cần gì để thành công?Năm đầu mở xưởng, việc gì chú làm mà sau này thấy nên làm sớm hơn?
Làm sao để có khách?Đơn đầu tiên của chú đến từ đâu, và đơn thứ mười thì từ đâu?
Nghề này có tương lai không?Mười năm nay khách đặt tủ bếp thay đổi ở chỗ nào mà chú thấy rõ nhất?
Em nên học thêm gì?Có kỹ năng nào chú thấy thợ trẻ bây giờ hay thiếu mà khách lại để ý?
Anh có khó khăn gì không?Lần nào chú suýt bỏ nghề, và điều gì giữ chú lại?

Mẫu chung của cột phải: hỏi về một lần cụ thể, một con số, một so sánh trước và sau. Những câu này kéo người kia vào trí nhớ chứ không vào lý thuyết.

Thứ tự hỏi trong 30 phút

Thời gian ngắn nên cần một nhịp. Đây là nhịp hợp với phần lớn buổi gặp một một:

  1. Hai ba phút đầu: chào, cảm ơn, nói lại mình là ai trong một câu, rồi nói luôn điều muốn hỏi. "Cháu cảm ơn chú cho cháu ghé. Cháu mở xưởng được năm tháng, đang kẹt chuyện làm lại cánh tủ hoài nên lời mỏng, hôm nay cháu muốn hỏi chú chủ yếu chuyện đó."
  2. Khoảng mười lăm phút tiếp: câu hỏi số một và số hai. Để người kia kể, chỉ hỏi thêm khi họ dừng. Câu hỏi thêm hay nhất thường là "Rồi sao nữa chú?" hoặc "Lúc đó chú làm cụ thể thế nào?".
  3. Mười phút sau: câu số ba, và nếu người kia có hứng thì để họ dẫn sang chuyện khác. Nhiều khi phần đáng giá nhất lại nằm ở chỗ họ tự nói ra.
  4. Hai phút cuối: nhắc lại một điều bạn sẽ làm, xin phép báo lại sau, và chủ động dừng. "Cháu xin đủ nửa tiếng rồi, để chú còn đi giao hàng. Cháu về thử cách đo hai lần chú nói, tháng sau cháu báo chú."

Đừng cố hỏi cho hết năm câu. Hỏi được hai câu mà nghe sâu tốt hơn hỏi năm câu mà nghe lướt. Câu chưa hỏi để dành cho lần báo lại.

Câu nói mẫu khi người kia hỏi ngược hoặc nói lạc đề

Người đi trước thường hỏi ngược lại để hiểu bạn trước khi trả lời. Đừng coi đó là bị kiểm tra; trả lời ngắn, thật, có số. Chú K hỏi: "Một tháng cháu làm được mấy bộ?" Đáp: "Dạ tháng rồi được bốn bộ, có một bộ phải làm lại hết phần cánh." Đừng làm tròn cho đẹp, người trong nghề nghe là biết.

Khi người kia kể dài sang chuyện khác, đừng cắt ngang ngay. Đợi một chỗ dừng tự nhiên rồi kéo về nhẹ: "Chuyện đó hay quá chú. Cháu xin quay lại chút chuyện cánh tủ, hồi đó chú xử lý độ cong của ván thế nào ạ?"

Khi không hiểu một từ chuyên môn, hỏi luôn: "Cháu chưa rõ chỗ đó, chú nói lại giúp cháu được không?" Gật đầu cho qua để rồi về nhà không dùng được là phí cả buổi.

Khi người kia nói một điều bạn không đồng ý, ghi lại, đừng cãi. Buổi gặp này không phải để thắng lý. Nói nhẹ thôi: "Cháu đang làm khác chút, để cháu về thử theo cách chú nói xem sao." Nếu sau này cách của bạn đúng hơn, báo lại một cách khiêm tốn, người đi trước tốt sẽ vui khi được biết.

Những câu nên để dành, đừng hỏi trong buổi đầu

Hỏi thu nhập, giá vốn, lãi bao nhiêu. Người ta có thể kể nếu tự muốn, nhưng hỏi thẳng trong lần đầu làm họ thấy bị soi. Muốn biết chuyện giá, hỏi về cách tính: "Chú báo giá theo mét dài hay theo bộ?"

Xin danh sách khách, nhà cung cấp, người quen. Đó là vốn liếng mấy chục năm của người kia. Nếu họ tự giới thiệu thì nhận và cảm ơn; đừng xin.

Hỏi nhận xét về một người cùng nghề cụ thể. Câu này đặt người đi trước vào thế khó, và những gì họ nói có thể đến tai người kia.

Ngỏ lời xin việc hay xin làm học trò. Nếu đó là ý định thật, nói từ trong lời xin gặp. Đã xin "nửa tiếng hỏi chuyện" mà cuối buổi lại xin việc, người kia sẽ thấy cả buổi gặp chỉ là cái cớ.

Nhờ xem giúp sản phẩm, bản vẽ ngay tại chỗ khi chưa hỏi trước. Nếu muốn được góp ý về bản vẽ, hỏi từ lúc hẹn để người kia chuẩn bị tinh thần. Rút điện thoại ra bất ngờ bắt người ta xem hai mươi tấm ảnh là lấn thời gian của họ.

Ghi chép và việc làm sau buổi gặp

Ghi ngắn trong lúc nghe, chỉ những từ khoá và con số. Nếu ngại cầm sổ thì xin phép: "Chú cho cháu ghi lại mấy ý, cháu hay quên." Hầu như không ai từ chối, và nhiều người còn nói chậm lại cho bạn ghi. Không ghi âm trừ khi đã hỏi và người kia đồng ý rõ ràng.

Trong vòng hai giờ sau buổi gặp, khi còn nhớ, viết lại thành một trang: ba điều học được, một việc sẽ làm thử trong tuần, và những câu chưa kịp hỏi. Để quá một ngày, phần lớn chi tiết sẽ bay mất, chỉ còn lại cảm giác "buổi gặp hay".

Tối đó nhắn cảm ơn, nhắc đúng một điều cụ thể: "Cháu cảm ơn chú chiều nay. Cháu về sẽ thử đo hai lần, lần sau mang mẫu gỗ cho khách sờ như chú kể. Tháng sau cháu báo chú kết quả."

Sau một tháng, tự kiểm: việc định làm thử đã làm chưa, kết quả thế nào. Có kết quả, dù tốt hay chưa tốt, mới là lúc nhắn báo lại cho người đi trước, và cũng là lúc hỏi câu thứ tư còn để dành.

Câu hỏi thường gặp

Nên chuẩn bị bao nhiêu câu hỏi cho một buổi gặp 30 phút?

Ba đến năm câu là vừa, xếp theo độ quan trọng. Thực tế thường chỉ hỏi kỹ được hai ba câu vì người đi trước sẽ kể dài. Câu chưa hỏi được để dành cho lần báo lại sau một tháng.

Có nên gửi trước câu hỏi cho người đi trước không?

Nên gửi một câu, là câu quan trọng nhất, trong tin xác nhận lịch hẹn. Như vậy người kia có thời gian nhớ lại chuyện cũ. Gửi cả danh sách năm câu thì giống bảng phỏng vấn và làm buổi gặp thành cứng nhắc.

Mở sổ ra đọc câu hỏi giữa buổi có bất lịch sự không?

Không, phần lớn người đi trước thấy dễ chịu khi biết bạn đã chuẩn bị. Chỉ cần hỏi từng câu và nghe hết trước khi nhìn câu sau, đừng đọc liền một mạch như đang làm khảo sát.

Nếu người đi trước trả lời rất ngắn thì làm sao?

Hỏi thêm về một lần cụ thể, ví dụ "lần gần nhất chú gặp chuyện đó là khi nào". Câu hỏi về một lần cụ thể dễ kể hơn câu hỏi chung. Nếu người kia vẫn trả lời ngắn, có thể họ đang mệt; rút gọn buổi gặp và cảm ơn.

Có nên kể nhiều về mình để người kia hiểu hoàn cảnh không?

Kể vừa đủ để người kia trả lời được, thường là ba câu ở đầu buổi và vài câu khi được hỏi lại. Buổi gặp là để nghe người đi trước, nếu bạn nói quá nửa thời gian thì đã lấy mất phần quý nhất.

Nếu nghe xong thấy lời khuyên không hợp với mình thì sao?

Vẫn cảm ơn và ghi lại, không cần tranh luận. Kinh nghiệm của mỗi người gắn với hoàn cảnh của họ. Bạn có thể thử một phần nhỏ, hoặc để dành so với lời của người thứ hai, rồi tự chọn cách hợp nhất.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138