Muốn xin gặp một người có kinh nghiệm mà mình chưa quen, cách dễ được nhận lời nhất là đi qua lối ấm nhất có thể (người quen chung, một lần từng gặp, một bài người đó viết), nói rõ trong một câu mình là ai và vì sao chọn đúng người đó, xin một khoảng ngắn cố định như 30 phút, rồi để người kia chọn giờ và chỗ. Người đi trước ít khi từ chối vì bận đơn thuần; họ từ chối vì không hiểu mình được nhờ việc gì và sợ bị cuốn vào một cuộc gặp dài không có điểm dừng.
Ví dụ giả định xuyên suốt bài: bạn H, 26 tuổi, làm thiết kế đồ hoạ cho công ty X được ba năm, đang tính ra làm tự do. H biết chị B, người làm tự do hơn mười năm, qua mấy bài chị chia sẻ trong một nhóm nghề trên Facebook. Hai người chưa từng nói chuyện. Phần dưới đi từ lúc H chọn lối vào cho tới một tháng sau lời xin gặp, kèm câu nói mẫu cho từng bước.
Người đi trước nghĩ gì khi một người lạ xin gặp
Chị B nhận lời xin gặp kiểu này vài lần mỗi tháng. Có lần vui, có lần mất cả buổi chiều nghe một người kể chuyện đời mà không biết họ cần gì. Có lần người ta gặp xong thì hỏi xin luôn danh sách khách quen. Vì vậy khi đọc tin của một người lạ, chị không hỏi "người này có dễ thương không", mà dò ba điều: người này là ai, cần đúng việc gì, và mình mất bao lâu.
Thêm một nỗi e dè ít ai nói ra: sợ bị hiểu là sẽ nhận người đó làm học trò, sợ lời khuyên của mình bị đem đi nói lại với ý khác, và ngại cảnh người kia đến muộn hoặc ngồi đó không biết hỏi gì. Người càng có tiếng trong nghề thì càng nhận nhiều lời mời, và càng quen tay xoá những tin nhắn mơ hồ kiểu "em muốn làm quen học hỏi chị".
Hiểu điều đó, bạn sẽ thấy việc của mình không phải là tỏ ra đáng mến, mà là làm cho người kia trả lời dễ. Một lời xin gặp tốt là một lời xin mà người nhận đọc xong có thể gõ "được em, thứ Bảy nhé" trong mười giây, không cần hỏi lại câu nào.
Một điều nữa: người đi trước không nợ bạn buổi gặp. Họ cho bạn thời gian vì muốn cho, đôi khi vì nhớ lại hồi mình cũng từng được ai đó cho. Giữ ý đó trong đầu thì giọng văn của bạn tự nhiên bớt đòi hỏi, và việc bị từ chối cũng bớt nặng nề.
Ba lối vào, xếp từ ấm tới lạnh
Lối ấm nhất: qua người quen chung. Mở danh sách bạn bè trên Facebook hoặc kết nối trên LinkedIn của người đó, xem có ai mình quen thật không, không phải quen qua một lần bấm thích. Nếu có, nhờ người đó hỏi trước giúp một câu, đừng xin số rồi tự gọi. Người trung gian chỉ cần nói: "Chị B ơi, có bạn H làm thiết kế bên công ty X đang tính ra làm tự do, muốn xin chị nửa tiếng hỏi chuyện. Em gửi chị liên lạc nhé?" Chị B gật thì mới nhắn.
Lối ấm vừa: qua một lần đã chạm nhau. Bạn từng nghe người đó nói ở một hội thảo ngành, từng bình luận dưới bài của họ và được trả lời, từng ngồi cùng một buổi gặp mặt của nhóm nghề. Lối này không có người bảo lãnh nhưng có một mốc chung để nhắc lại ngay câu đầu.
Lối lạnh: nhắn thẳng. Không có mốc nào cả, chỉ biết người đó qua bài viết hoặc qua tiếng tăm trong nghề. Vẫn làm được, nhưng câu đầu phải nói rất rõ vì sao chọn họ, và lời xin phải nhỏ hơn: có khi chỉ xin 15 phút gọi điện, hoặc một câu hỏi qua tin nhắn trước.
Không đi lối nào thì đừng đi. Đừng chờ người đó ở cổng công ty, đừng nhờ người quen lấy số rồi gọi lúc tối, đừng tag tên họ vào bài đăng công khai để xin gặp. Những lối này làm người kia thấy bị dồn vào thế khó, câu trả lời gần như chắc là không.
Làm bài tập về người đó trong một buổi tối trước khi nhắn
Người có kinh nghiệm nhận ra ngay ai đã chịu khó tìm hiểu mình. Trước khi gõ chữ nào, dành một buổi tối làm mấy việc sau, ghi ra một tờ giấy:
- Đọc lại mười bài gần nhất họ viết hoặc chia sẻ, chọn ra một ý cụ thể bạn thấy đúng với mình. Ý này sẽ là câu "vì sao em chọn chị".
- Xem họ đã làm ở đâu, chuyển hướng lúc nào. Nếu họ từng đi đúng con đường bạn đang định đi, đó là lý do mạnh nhất để xin gặp.
- Viết ra đúng một việc bạn cần biết, không phải năm việc. Ví dụ của H: "làm sao có ba khách đầu tiên trong sáu tháng đầu ra làm tự do".
- Tự trả lời trước câu đó bằng những gì đã tìm được trên mạng. Nếu tự trả lời được thì chưa cần gặp; nếu vẫn kẹt ở một chỗ cụ thể, chỗ kẹt đó là thứ đáng hỏi.
- Ghi sẵn ba khung giờ bạn rảnh trong hai tuần tới, kể cả sáng sớm và trưa, để khi người kia hỏi "em rảnh lúc nào" thì không phải nghĩ.
Nhiều người bỏ qua bước này vì nghĩ cứ gặp rồi tính. Kết quả là buổi gặp trôi vào chuyện chung chung, người đi trước về nhà thấy mất thời gian, lần sau không muốn gặp ai nữa. Một buổi tối chuẩn bị đổi lại được một buổi gặp có ích cho cả hai.
Câu mở lời mẫu theo từng lối
Qua người quen chung, sau khi người trung gian đã hỏi giúp: "Chào chị B, em là H, làm thiết kế ở công ty X, em được anh C giới thiệu. Em đang tính ra làm tự do và rất muốn nghe chị kể sáu tháng đầu chị tìm khách thế nào. Chị cho em xin 30 phút, chị chọn giờ và chỗ tiện cho chị nhé."
Qua một lần đã chạm nhau: "Chào anh D, em là H, hôm hội thảo ngành bao bì tháng trước em ngồi hàng giữa, có hỏi anh câu về in thử. Em đang làm một việc liên quan và còn kẹt đúng chỗ đó. Anh cho em xin nửa tiếng cà phê vào sáng thứ Bảy được không ạ?"
Nhắn thẳng, không mốc chung: "Chào chị B, em là H, đọc bài chị viết về chuyện báo giá theo gói từ năm ngoái, em làm theo và đỡ được nhiều. Em đang định ra làm tự do, muốn xin chị 15 phút gọi điện để hỏi một chuyện về tìm khách đầu tiên. Chị bận thì em hỏi qua tin nhắn cũng được ạ." Câu cuối cho người kia một lối từ chối nhẹ mà vẫn giúp được.
Gặp trực tiếp ở sự kiện, lúc người đó vừa nói xong và đang thu dọn: "Chị B, em là H, phần chị nói về khách đầu tiên em ghi lại kín một trang. Em xin phép nhắn chị qua Zalo để xin hẹn nửa tiếng hôm khác được không ạ?" Không xin gặp ngay tại chỗ, vì người vừa nói xong thường mệt và đang bị nhiều người chờ.
Chọn lúc, chọn chỗ, chọn độ dài
Phần lớn lời xin gặp hỏng không phải ở câu chữ mà ở mấy chi tiết hậu cần. Làm theo thứ tự này:
- Nhắn vào giờ làm việc, khoảng chín đến mười một giờ sáng hoặc hai đến bốn giờ chiều, từ thứ Ba tới thứ Năm. Tránh tối muộn, sáng thứ Hai và chiều thứ Sáu, lúc người ta đang dồn việc hoặc nghỉ ngơi.
- Xin một con số cụ thể: 30 phút. Không xin "một buổi", không xin "khi nào chị rảnh". Con số cụ thể giúp người kia hình dung được mình mất gì.
- Đề nghị chỗ gần người kia, không gần bạn. Một quán cà phê yên, có ghế ngồi được lâu, không ồn nhạc, cách nơi họ làm vài phút đi bộ. Nếu không biết họ làm ở đâu, để họ chọn.
- Đưa hai ba khung giờ để người kia chọn, có cả một khung sáng sớm trước giờ làm. Người bận thường thích bảy giờ sáng hơn sáu giờ chiều.
- Khi người kia nhận lời, nhắn lại một dòng xác nhận giờ, chỗ, và chủ đề. Hôm trước buổi gặp nhắn nhắc một câu ngắn.
- Đến trước mười phút, chọn bàn, gọi nước cho mình. Đúng 30 phút thì chủ động nói: "Em xin đủ nửa tiếng rồi ạ", để người kia quyết định ngồi thêm hay về.
Câu chủ động dừng ở bước cuối là chi tiết người đi trước nhớ lâu nhất. Nó cho họ thấy bạn giữ lời, và lần sau bạn xin gặp lại sẽ dễ hơn nhiều.
Nói dở và nói được
Mấy câu dưới đây là những câu người đi trước kể là đọc xong thấy ngại, kèm cách nói lại:
| Tránh | Thay bằng | Vì sao |
|---|---|---|
| "Em muốn làm quen học hỏi chị." | "Em muốn hỏi chị chuyện tìm ba khách đầu tiên khi ra làm tự do." | Người kia biết ngay mình được hỏi gì, có trả lời được không. |
| "Khi nào chị rảnh cho em xin một buổi." | "Chị cho em xin 30 phút, sáng thứ Bảy hoặc trưa thứ Tư." | Có khung giờ và độ dài thì dễ gật. |
| "Chị ơi" rồi chờ trả lời mới nói tiếp. | Viết trọn ý trong một tin. | Tin chào trống bắt người kia phải hỏi lại, nhiều người không hỏi. |
| "Em ngưỡng mộ chị lắm, chị là thần tượng của em." | "Bài chị viết về báo giá theo gói giúp em đỡ được nhiều." | Khen chung chung nghe như lấy lòng; nhắc một việc cụ thể nghe như thật. |
| "Chị làm mentor cho em được không?" | Chỉ xin một buổi 30 phút. | Xin quan hệ dài ngay từ đầu làm người kia thấy nặng. |
Để ý cột cuối: mọi câu "thay bằng" đều làm cùng một việc là giảm số câu người kia phải tự đoán. Đó là toàn bộ bí quyết của một lời xin gặp.
Một ngày, một tuần, một tháng sau lời xin gặp
Sau một ngày chưa thấy trả lời: không làm gì cả. Người bận có khi ba bốn ngày mới đọc tin của người lạ. Nhắn hỏi "chị đọc tin em chưa ạ" sau một ngày là cách nhanh nhất để bị xếp vào nhóm phiền.
Sau một tuần vẫn im lặng: nhắc một lần, ngắn, có lối thoát. "Chị B ơi, em nhắc lại tin hôm trước, chắc chị đang bận. Nếu chị không tiện gặp thì em xin hỏi một câu qua tin nhắn: sáu tháng đầu chị tìm khách chủ yếu qua đâu ạ?" Sau tin này thì dừng, không nhắc lần ba.
Nếu đã gặp: tối hôm đó nhắn cảm ơn, nói một điều cụ thể mình sẽ làm. Sau một tháng, báo lại đã làm được tới đâu. Phần lớn người xin gặp quên mất bước này, nên người nào nhớ thì được người đi trước nhớ lại.
Tự kiểm sau một tháng bằng một câu hỏi: lời khuyên nhận được đã biến thành việc gì chưa? Nếu chưa, đừng vội xin gặp người thứ hai. Đi gặp nhiều người mà không làm gì thì chỉ là đi sưu tầm lời khuyên.
Câu hỏi thường gặp
Người có tiếng trong nghề có hay nhận lời gặp người lạ không?
Nhiều người vẫn nhận, nhất là khi lời xin rõ ràng và ngắn. Họ từ chối chủ yếu vì không hiểu được nhờ việc gì hoặc sợ mất cả buổi. Lời xin cụ thể, có độ dài cố định và có lý do chọn đúng họ thì cơ hội cao hơn hẳn.
Nên xin gặp trực tiếp hay gọi điện trước?
Nếu đi qua người quen chung hoặc từng gặp nhau, xin gặp trực tiếp 30 phút là hợp. Nếu nhắn thẳng cho người hoàn toàn chưa biết mình, xin 15 phút gọi điện hoặc một câu hỏi qua tin nhắn trước sẽ dễ được nhận hơn, gặp mặt để lần sau.
Có nên mang quà khi đi gặp người đi trước lần đầu?
Không cần. Quà trong lần gặp đầu dễ làm người kia khó xử, như thể phải trả lại bằng một lời giúp. Thứ đáng mang là câu hỏi đã chuẩn bị, sổ ghi chép và sự đúng giờ. Muốn cảm ơn thì báo lại kết quả sau này.
Nếu người đó lớn hơn mình rất nhiều tuổi thì xưng hô thế nào?
Gọi theo cách người đó tự xưng trong bài viết hoặc cách người quen chung gọi. Chưa rõ thì gọi anh hoặc chị, xưng em, giữ giọng lễ phép mà không khúm núm. Người đi trước thường tự đổi cách xưng hô nếu họ muốn gần hơn.
Một lúc xin gặp nhiều người cùng nghề có được không?
Được, nhưng đừng gửi cùng một tin cho cả chục người. Người trong cùng nghề hay quen nhau và có thể thấy cùng một đoạn chữ. Mỗi lời xin nên có lý do riêng chọn đúng người đó, và nên làm từng hai ba người một để còn sức chuẩn bị.
Nên làm gì nếu người đó đề nghị một chỗ gặp xa nhà mình?
Nhận lời và đi. Người được nhờ chọn chỗ tiện cho họ là đương nhiên, và việc bạn chịu đi xa cho thấy bạn coi trọng buổi gặp. Chỉ nói lại nếu thật sự không thể đến, khi đó đề nghị gọi video thay vì xin đổi chỗ gần mình.