QuenBiet.comQuen Biết
Xin gặp người đi trước để học hỏi

Có nên nhờ người đi trước làm người hướng dẫn: lúc nào ngỏ lời và nói thế nào

Gặp người đi trước vài lần thấy hợp, có nên ngỏ lời nhờ hướng dẫn lâu dài: dấu hiệu đã tới lúc, lời xin cụ thể thay cho chữ mentor, giữ nhịp và ranh giới.

A young Vietnamese woman in a rose pink sweater watches an older leather craftsman stitching at his workbench, tools hanging on the wall behind, close-up of hands, golden late afternoon light

Có nên, nhưng đừng ngỏ lời ở lần gặp đầu và đừng xin bằng một chữ to như "làm mentor cho em"; hãy đợi tới khi đã gặp hai ba lần, đã báo lại kết quả và thấy người kia chủ động hỏi thăm, rồi xin một hình thức nhỏ có thời hạn, ví dụ mỗi tháng nửa tiếng trong ba tháng để xem một việc cụ thể. Phần lớn quan hệ hướng dẫn tốt không bắt đầu bằng một lời mời trang trọng, mà lớn dần từ những lần gặp có ích cho cả hai.

Ví dụ giả định: L, 27 tuổi, làm đồ da thủ công bán qua mạng được hai năm, đã gặp chú U, thợ da hơn hai mươi lăm năm có xưởng nhỏ, ba lần trong nửa năm: một lần cà phê, hai lần ghé xưởng xem chú may tay. Lần nào L cũng báo lại sau đó. L muốn nhờ chú kèm lâu hơn mà không biết mở lời thế nào cho chú khỏi thấy nặng.

Vì sao lời xin "làm người hướng dẫn cho em" hay bị né

Người đi trước nghe chữ "người hướng dẫn" hay "mentor" thường hình dung một trách nhiệm dài, không có điểm dừng: phải trả lời tin nhắn mọi lúc, phải chịu một phần khi người trẻ làm hỏng, phải đều đặn gặp mà không biết tới bao giờ. Với người đang bận xưởng, bận gia đình, lời xin đó nghe như xin họ nhận thêm một đứa con.

Thêm nữa, nhiều người không coi mình là người dạy. Chú U giỏi nghề nhưng chưa từng "hướng dẫn" ai một cách bài bản; nghe xin làm người hướng dẫn, chú có thể thấy ngại vì sợ mình không đủ cách. Chú vui lòng chỉ L cách vào sáp cạnh da, nhưng "làm mentor" thì chú không biết là làm gì.

Cuối cùng, người đi trước cũng cân xem bạn có phải người đáng đầu tư không. Không phải theo nghĩa giỏi hay dở, mà là có làm theo không, có báo lại không, có giữ lời không. Lời xin hướng dẫn ở lần gặp đầu bắt họ quyết định khi chưa có gì để dựa vào, nên câu trả lời an toàn nhất với họ là từ chối khéo.

Vì vậy, thay vì xin một danh nghĩa, bạn xin một việc có hình dạng rõ: bao lâu một lần, mỗi lần bao lâu, xem việc gì, kéo dài tới khi nào. Một lời xin như vậy người kia nhìn vào là biết mình có kham được không.

Dấu hiệu đã tới lúc ngỏ lời

Không có mốc thời gian cố định, nhưng có những dấu hiệu cho thấy người đi trước đã sẵn lòng hơn. Nếu thấy ba trong số này, có thể nghĩ tới chuyện ngỏ lời:

  • Đã gặp ít nhất hai ba lần, và lần nào bạn cũng báo lại kết quả sau đó.
  • Người kia chủ động hỏi thăm việc của bạn, kiểu "đợt túi mới bán sao rồi cháu", không đợi bạn kể.
  • Họ đã tự giới thiệu bạn với một người khác, hoặc gửi cho bạn một thứ có ích mà bạn không xin.
  • Họ nói những câu như "có gì cứ hỏi chú", "lần sau mang hàng qua chú xem cho".
  • Bạn đã có một việc cụ thể cần theo dõi lâu, không phải chỉ một câu hỏi lẻ. Của L là chuyện nâng chất lượng đường may để bán được giá cao hơn, việc cần vài tháng và cần người xem tận tay.
  • Bạn đã thử tự làm và biết rõ mình kẹt ở đâu.

Ngược lại, nếu người kia trả lời tin báo lại rất ngắn, lần nào cũng phải dời lịch, hoặc chưa từng hỏi gì về bạn, thì chưa phải lúc. Cứ giữ nhịp báo lại, quan hệ có thể lớn lên sau, hoặc không, và cả hai đều bình thường.

Lời xin mơ hồ và lời xin có hình dạng

Cột phải là những cách xin cụ thể mà người đi trước dễ gật hơn. Chú ý mỗi lời xin đều có thời hạn và có điểm dừng:

Lời xin mơ hồLời xin có hình dạng
"Chú làm thầy của cháu được không?""Ba tháng tới, mỗi tháng cháu mang năm sản phẩm qua nhờ chú xem đường may nửa tiếng, được không ạ?"
"Anh kèm em lâu dài nhé.""Em xin anh mỗi tháng một cuộc gọi hai mươi phút tới hết năm nay, em gửi câu hỏi trước."
"Có gì em hỏi chị nhé.""Khi em kẹt chuyện báo giá, em nhắn chị một câu, chị rảnh thì trả lời, không cần gấp."
"Chị cho em theo học chị.""Em xin theo chị đi một buổi gặp khách, em chỉ ngồi nghe, không nói gì."
"Anh định hướng cho em đi.""Em đang chọn giữa hai hướng, em viết ra một trang, anh đọc giúp em mười phút được không?"

Có thời hạn là quan trọng nhất. Người kia biết sau ba tháng mọi thứ có thể dừng một cách tự nhiên mà không ai mất lòng, nên họ dễ nhận hơn. Nếu sau ba tháng cả hai thấy hợp, việc kéo dài sẽ tự đến.

Câu ngỏ lời mẫu và cách đáp lại

Ngỏ lời vào cuối một lần gặp suôn sẻ, hoặc trong tin báo lại sau lần gặp đó, không ngỏ ở đầu buổi. Mẫu của L, nói trực tiếp khi chuẩn bị chào về: "Chú ơi, mấy lần chú chỉ cháu đều dùng được ngay. Ba tháng tới cháu tập lại đường may tay cho dòng túi mới, cháu xin mỗi tháng mang mấy cái qua nhờ chú xem nửa tiếng, được không ạ? Chú bận tháng nào thì cháu bỏ tháng đó."

Nếu người kia hỏi lại "Cháu muốn chú giúp cụ thể gì", đáp đúng một việc: "Dạ chủ yếu chú nhìn đường may và chỉ cho cháu chỗ nào lỏng, chỗ nào chưa đều, cháu về tự sửa."

Nếu người kia nhận lời: "Dạ cháu cảm ơn chú. Cháu sẽ nhắn trước mỗi lần một tuần, và nếu tới tháng thứ ba chú thấy mệt thì chú cứ nói cháu dừng." Câu cuối nghe có vẻ thừa, nhưng nó cho người kia một lối ra, và chính vì có lối ra mà họ thấy thoải mái ở lại.

Nếu người kia từ chối hoặc nói vòng: "Dạ cháu hiểu, chú bận thật. Cháu vẫn xin thỉnh thoảng báo chú tình hình như mọi khi nhé." Rồi giữ đúng như vậy. Nhiều người từ chối lời xin chính thức nhưng vẫn vui lòng giúp từng lần lẻ, và quan hệ đó có khi còn bền hơn.

Nếu được nhận lời: giữ nhịp thế nào

Được nhận lời là phần dễ. Phần khó là giữ cho người kia không thấy mệt sau tháng thứ hai. Làm theo nhịp này:

  1. Nhắn hẹn trước một tuần, đề nghị hai khung giờ. Không để người kia phải nhớ lịch thay bạn.
  2. Trước mỗi buổi, gửi một dòng: lần này muốn xem gì, đã sửa gì từ lần trước. "Chú ơi thứ Bảy cháu mang bốn cái túi, cháu đã sửa khoảng cách mũi như chú nói, lần này cháu muốn hỏi chỗ góc túi hay bị nhăn."
  3. Trong buổi, ghi lại từng góp ý. Không cãi; chỗ nào chưa hiểu thì hỏi lại ngay.
  4. Sau buổi, nhắn cảm ơn kèm một việc sẽ làm trước lần sau.
  5. Hết thời hạn ba tháng, chủ động tổng kết và hỏi ý người kia: "Chú ơi ba tháng rồi, đường may của cháu đỡ hơn nhiều, khách có người khen. Cháu cảm ơn chú. Chú có thấy tiếp được thì cháu xin thêm, còn không thì cháu vẫn ghé thăm chú như thường."

Bước cuối là bước hay bị quên nhất, và quên nó thì quan hệ cứ kéo dài mơ hồ cho tới khi một bên thấy nặng. Tự đóng lại đúng hẹn làm người kia tin bạn hơn.

Khi chính người đi trước đề nghị kèm bạn

Có khi chuyện đi theo chiều ngược lại: chính người đi trước nói "Hay tháng nào cháu mang hàng qua chú xem cho". Nghe thì mừng, nhưng đây cũng là lúc nên hỏi lại cho rõ, vì lời đề nghị nói lúc vui có khi chưa tính hết. Đáp lại bằng một câu vừa nhận lời vừa chốt hình dạng: "Dạ cháu cảm ơn chú, cháu mừng lắm. Vậy mỗi tháng cháu xin ghé một lần vào sáng thứ Bảy, nửa tiếng thôi để chú còn làm việc, chú thấy được không ạ?"

Câu chốt này làm hai việc. Nó cho người kia thấy bạn sẽ không lạm dụng lời mời, và nó biến một câu nói xã giao thành một lịch hẹn mà cả hai cùng biết. Nhiều lời đề nghị kiểu "có gì cứ qua" tan đi chỉ vì không ai nói ra cụ thể là qua lúc nào, làm gì.

Nếu lời đề nghị đi kèm điều gì làm bạn phân vân, ví dụ người kia muốn bạn làm không công cho xưởng của họ để "học nghề", hãy tách hai chuyện ra. Học hỏi là một chuyện; làm việc cho người khác là chuyện công việc, cần nói rõ giờ giấc, việc gì, có trả công không. Hỏi thẳng một cách lễ phép không làm mất lòng người đi trước đứng đắn: "Dạ chú cho cháu hỏi rõ, mấy buổi cháu phụ ở xưởng là cháu học hay là cháu làm việc cho chú, để cháu sắp lịch bên cửa hàng ạ."

Còn nếu bạn chưa sẵn sàng, chẳng hạn đang dồn việc mấy tháng tới, cứ nói thật và hẹn lại: "Dạ cháu cảm ơn chú, mấy tháng này cháu đang chạy đơn Tết, qua Tết cháu xin bắt đầu nhé." Lời đề nghị tốt sẽ còn đó.

Ranh giới của một quan hệ hướng dẫn không chính thức

Người hướng dẫn không phải đường dây nóng. Không nhắn hỏi lúc khuya, không gửi chục tin một ngày. Gom câu hỏi lại cho lần gặp, trừ khi người kia nói rõ có thể nhắn bất cứ lúc nào.

Không xin khách, xin mối, xin nhà cung cấp. Nếu người kia tự giới thiệu, nhận và cảm ơn. Xin thẳng thì đi quá phần đã thoả thuận.

Không nhờ việc riêng ngoài nghề. Vay tiền, nhờ đứng tên, nhờ can thiệp việc ở cơ quan nào đó là những thứ nằm ngoài quan hệ này. Nếu chính người đi trước đề nghị những việc như vậy với bạn, bạn cũng có quyền từ chối lịch sự.

Chuyện tiền phải nói rõ. Nếu người kia là người làm nghề hướng dẫn có thu phí, hỏi thẳng từ đầu. Nếu họ giúp không lấy tiền, đừng tự ý trả tiền vì làm họ khó xử; đền đáp bằng việc khác.

Giữ quan hệ ở mức công việc. Gặp ở xưởng, quán, văn phòng, giờ ban ngày. Nếu có lời nói hay cử chỉ làm bạn không thoải mái, đó là giới hạn, dừng lại và nói với người bạn tin cậy hoặc người có trách nhiệm.

Câu hỏi thường gặp

Mới gặp một lần có nên nhờ người đi trước hướng dẫn lâu dài không?

Không nên. Sau một lần gặp, người kia chưa có gì để biết bạn có làm theo và giữ lời không. Hãy báo lại kết quả, gặp thêm một hai lần, rồi mới nghĩ tới chuyện xin một hình thức có thời hạn.

Có nên dùng chữ mentor khi ngỏ lời không?

Không cần. Chữ này làm nhiều người hình dung một trách nhiệm lớn và mơ hồ. Hãy mô tả việc cụ thể: bao lâu gặp một lần, xem gì, trong bao lâu. Người kia nhận lời việc cụ thể dễ hơn nhận một danh nghĩa.

Người hướng dẫn không chính thức có cần được trả tiền không?

Nếu họ không phải người làm nghề tư vấn có thu phí thì thường không. Đền đáp bằng báo lại kết quả, giới thiệu người họ cần, giúp họ việc trong sức mình. Nếu không chắc, hỏi thẳng từ đầu để cả hai rõ ràng.

Một người có nên có nhiều người hướng dẫn cùng lúc không?

Có thể, mỗi người cho một mảng khác nhau, ví dụ một người về tay nghề, một người về bán hàng. Chỉ cần đừng hỏi cùng một câu cho nhiều người rồi so lời họ với nhau trước mặt người khác, vì điều đó dễ làm mất lòng.

Nếu sau ba tháng muốn dừng thì nói thế nào cho êm?

Nói thẳng là thời hạn đã đủ, cảm ơn cụ thể những gì đã học, và hẹn vẫn thỉnh thoảng báo lại. Đóng lại đúng hẹn là cách giữ quan hệ tốt nhất, vì người kia không phải tự tìm cách rút lui.

Người đi trước nhận lời rồi nhưng cứ dời lịch mãi thì sao?

Sau hai lần dời, nhắn nhẹ rằng bạn hiểu họ bận và đề nghị đổi sang hỏi qua tin nhắn hoặc tạm dừng. Đừng trách. Có thể hoàn cảnh của họ đã thay đổi, và cho họ lối ra dễ dàng giữ được mối quen biết lâu hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138