Khi người đi trước ở thành phố khác hoặc quá bận để ngồi quán, hãy xin một cuộc gọi video 20 đến 30 phút, để họ chọn giờ và cách gọi quen tay nhất, kiểm tra máy và mạng mười lăm phút trước, mở đầu bằng một câu nói rõ điều muốn hỏi và tự kết thúc đúng giờ. Gặp trực tuyến dễ nhận lời hơn gặp mặt vì người kia không mất công đi lại, nhưng cũng dễ hỏng hơn vì mấy trục trặc nhỏ ăn mất nửa thời gian.
Ví dụ giả định: anh V, 29 tuổi, kỹ sư phần mềm ở một tỉnh miền Trung, muốn chuyển sang làm quản lý sản phẩm. Người làm đúng con đường đó mà V biết là chị E, ở thành phố khác, quen qua một người bạn cùng lớp đại học. Chị E nhận lời "gọi hai mươi phút tối thứ Ba nhé, chín giờ chị mới rảnh". Phần dưới đi từ lời đề nghị tới việc làm sau khi tắt máy.
Khi nào gọi video hợp hơn ngồi quán
Gọi video hợp nhất khi khoảng cách thật sự xa, khi người đi trước có lịch kín ban ngày và chỉ rảnh buổi tối ở nhà, hoặc khi câu hỏi của bạn hẹp tới mức hai mươi phút là đủ. Với chị E, ngồi quán với một người lạ ở thành phố khác là chuyện không thể; một cuộc gọi tối thứ Ba sau khi con đi ngủ thì làm được.
Gọi video cũng hợp khi bạn chưa chắc người kia sẵn lòng gặp lâu. Lời xin "hai mươi phút gọi video" nhẹ hơn hẳn "nửa tiếng cà phê", vì người kia không phải thay áo, không phải đi đường, không phải nghĩ chuyện ai trả tiền. Nhiều người đi trước nói thật là họ thích kiểu này hơn.
Ngược lại, có những lúc gặp mặt tốt hơn: khi muốn xem tận nơi cách người ta làm việc, như một xưởng, một cửa hàng; khi câu chuyện có phần tế nhị mà người kia không muốn nói qua màn hình; hoặc khi hai người ở cùng thành phố và người kia đã nói thích gặp trực tiếp. Đừng mặc định đẩy mọi buổi gặp lên mạng chỉ vì tiện cho mình.
Một điều người hay tổ chức các buổi chia sẻ nghề biết rõ: cuộc gọi video một một mệt hơn ngồi quán, vì cả hai phải nhìn thẳng vào màn hình, không có ly nước để nghịch tay, không có khoảng lặng tự nhiên. Vì vậy hai mươi phút qua video thường tương đương ba mươi phút ngồi quán. Xin ít thời gian hơn là hợp lý chứ không phải thiệt.
Lời đề nghị gọi video: câu mẫu
Khi xin lần đầu, đưa luôn lựa chọn gọi video bên cạnh gặp mặt, để người kia chọn: "Chào chị E, em là V, bạn cùng lớp của anh F. Em đang làm kỹ sư phần mềm được năm năm và muốn chuyển sang quản lý sản phẩm, nghe anh F kể chị đã chuyển đúng hướng đó. Em xin chị 20 phút gọi video vào buổi tối nào chị tiện, em theo giờ chị ạ."
Khi người kia nhận lời, hỏi họ quen gọi bằng gì, đừng bắt họ cài thêm thứ gì mới: "Dạ em cảm ơn chị. Chị quen gọi qua Zalo hay qua đường gọi video nào thì em theo, em gửi lời mời trước giờ hẹn mười phút nhé." Với người bận, gọi video qua Zalo hay qua lời mời họp trên lịch làm việc thường đơn giản nhất.
Tin xác nhận nên ghi rõ múi giờ nếu hai người ở hai nước, và chỉ một câu hỏi chính: "Em chốt 9 giờ tối thứ Ba, gọi video 20 phút. Em muốn hỏi chị chủ yếu chuyện sáu tháng đầu chuyển sang quản lý sản phẩm, chị phải học thêm gì mà ban đầu chưa nghĩ tới."
Chiều hôm đó nhắn một câu nhắc: "Chị E ơi, tối nay 9 giờ em gọi chị như đã hẹn ạ. Nếu chị bận đột xuất thì chị nhắn em đổi hôm khác nhé." Buổi tối là lúc việc nhà dễ chen vào; một câu nhắc cho người kia cơ hội dời lịch mà không áy náy.
Mười lăm phút trước giờ gọi: kiểm cho chắc
Phần lớn cuộc gọi hỏng ở năm phút đầu vì những thứ kiểm được từ trước. Làm danh sách này mỗi lần:
- Mạng: ngồi gần chỗ phát sóng, tắt các máy khác đang tải phim hay tải tệp lớn trong nhà. Nếu mạng nhà chập chờn, chuẩn bị sẵn mạng điện thoại để chuyển.
- Tai nghe có mic: giảm tiếng vọng và tiếng ồn xung quanh. Gọi bằng loa ngoài trong căn phòng trống làm giọng bạn nghe như ở trong hang.
- Ánh sáng: ngồi quay mặt về phía cửa sổ hoặc đèn, không ngồi quay lưng ra cửa sổ. Ngược sáng thì người kia chỉ thấy một cái bóng đen.
- Phía sau lưng: một bức tường gọn hoặc kệ sách là đủ. Dọn quần áo phơi, chén bát khỏi khung hình. Không cần phông nền ảo.
- Máy: sạc đầy, đặt máy cao ngang mắt, tắt thông báo tin nhắn và các ứng dụng khác để không có tiếng "ting" giữa câu.
- Trên bàn: tờ giấy câu hỏi, sổ và bút, một ly nước. Không để điện thoại thứ hai sáng màn hình ngay tầm mắt.
- Người trong nhà: báo trước là sẽ gọi hai mươi phút, đóng cửa phòng.
Thử gọi cho một người bạn hai phút để nghe giọng mình và xem khung hình. Đây là việc người hay tổ chức buổi gặp trực tuyến luôn làm, và nó cứu được rất nhiều cuộc gọi.
Năm phút đầu và nhịp của 20 phút
Cuộc gọi video không có màn chào hỏi đi bộ, gọi nước như ở quán, nên câu chuyện phải vào việc nhanh hơn. Một nhịp hợp lý:
- Gọi đúng giờ, không sớm. Nếu dùng lời mời họp, vào phòng trước hai phút và chờ. Khi người kia vào, chào và cảm ơn ngay: "Em chào chị E, em cảm ơn chị dành buổi tối cho em. Chị nghe em rõ không ạ?"
- Phút thứ hai: nói lại mình là ai và điều muốn hỏi, trong ba câu, rồi hỏi câu số một.
- Từ phút thứ ba tới phút mười lăm: nghe, ghi, hỏi thêm. Nhìn vào camera khi nói, nhìn màn hình khi nghe. Gật đầu và thỉnh thoảng nói "dạ" vì qua màn hình người kia khó đọc nét mặt bạn hơn.
- Phút mười lăm tới mười tám: nếu còn thời gian, câu số hai. Nếu người kia đang kể hăng, để họ kể.
- Phút mười tám: chủ động báo giờ. "Chị ơi em xin đủ hai mươi phút rồi, để chị còn nghỉ. Em cảm ơn chị nhiều, em về thử viết bản mô tả sản phẩm đầu tiên như chị nói rồi báo chị." Người kia muốn nói thêm thì họ sẽ nói.
Đừng là người tắt máy trước khi người kia chào xong. Đợi họ nói lời cuối, chào lại, rồi mới bấm kết thúc.
Câu mẫu khi có trục trặc
Khi người kia vào trễ năm mười phút: không nhắn hỏi dồn. Sau năm phút, nhắn một câu: "Dạ em đang chờ chị trong cuộc gọi, chị cứ thong thả ạ." Khi họ vào, đừng nhắc chuyện trễ; nếu thời gian còn ít, rút gọn và hỏi đúng một câu chính.
Khi tiếng bị đứt: "Chị ơi tiếng chị bị ngắt quãng, em xin gọi lại ngay ạ." Tắt và gọi lại một lần thường nhanh hơn ngồi chờ mạng tự hồi. Nếu vẫn hỏng, đề nghị tắt hình chỉ nghe tiếng, hoặc gọi điện thường.
Khi trong nhà người kia có con nhỏ hay có người gọi: "Dạ chị cứ lo việc nhà, em chờ chị được ạ." Rồi tắt mic của mình, chờ yên lặng.
Khi người kia quên lịch hẹn và không vào: chờ mười lăm phút, rồi nhắn đúng một tin không trách móc: "Chị E ơi, chắc tối nay chị bận việc. Khi nào chị tiện, chị nhắn em hẹn lại nhé, em theo giờ chị." Không nhắn thêm. Người quên lịch thường tự thấy áy náy và sẽ chủ động hẹn lại.
Tránh và thay bằng
Những việc nhỏ trong cuộc gọi video làm người đi trước thấy không được coi trọng:
| Tránh | Thay bằng |
|---|---|
| Tắt camera của mình trong khi người kia bật | Bật camera suốt buổi; chỉ tắt khi mạng yếu và nói lý do. |
| Ghi hình, ghi âm cuộc gọi mà không hỏi | Hỏi trước, chỉ ghi khi người kia đồng ý rõ ràng; tốt nhất là ghi tay. |
| Gọi từ quán cà phê ồn hoặc trong xe đang chạy | Gọi từ phòng yên ở nhà hoặc phòng họp nhỏ. |
| Bất ngờ chia sẻ màn hình bắt người kia xem tệp dài | Nếu cần góp ý tài liệu, gửi trước và hỏi ý từ lúc hẹn. |
| Ăn tối, uống trà sữa trước camera | Ăn trước giờ gọi, chỉ để một ly nước. |
| Kéo dài vì "còn mấy câu nữa thôi" | Dừng đúng giờ, để câu còn lại cho tin nhắn báo lại sau. |
Nhìn chung, mọi điều trong cột phải đều nhằm làm cuộc gọi giống một buổi gặp thật hơn. Màn hình làm người ta dễ lơ là, nên bạn cần cẩn thận hơn một chút so với khi ngồi đối diện.
Sau khi tắt máy
Ngồi nguyên chỗ thêm mười phút, viết lại những gì vừa nghe khi còn nhớ giọng người kia. Cuộc gọi video trôi qua nhanh hơn ngồi quán, và vì không có khung cảnh để neo trí nhớ, các chi tiết rơi rụng nhanh hơn.
Trong vòng một giờ, nhắn cảm ơn ngắn, vì người kia đang ở nhà và có thể còn cầm máy: "Em cảm ơn chị E tối nay. Chuyện chị nói nên viết thử một bản mô tả sản phẩm cho tính năng đang làm rồi nhờ sếp nhận xét, tuần này em làm luôn. Chị ngủ ngon ạ."
Sau một tháng, báo lại bằng tin nhắn, có kết quả cụ thể. Nếu có câu hỏi thứ hai, hỏi trong tin báo lại, một câu, và để người kia chọn trả lời bằng chữ hay hẹn gọi tiếp.
Tự kiểm sau một tuần: đã làm đúng việc nói trong tin cảm ơn chưa. Nếu chưa, đừng nhắn báo lại cho có. Người đi trước nhớ những gì bạn hứa làm, và họ sẽ hỏi.
Câu hỏi thường gặp
Gọi video xin lời khuyên nên kéo dài bao lâu?
Khoảng 20 phút là vừa cho lần đầu, tối đa 30 phút. Gọi video mệt hơn ngồi quán vì phải nhìn màn hình liên tục. Xin ít thời gian hơn cũng làm người kia dễ nhận lời, và nếu họ muốn nói thêm thì họ sẽ chủ động kéo dài.
Có nên đề nghị gọi video ngay từ đầu hay xin gặp mặt trước?
Nếu hai người ở xa nhau, đề nghị gọi video luôn. Nếu cùng thành phố, đưa cả hai lựa chọn để người kia chọn. Đừng chỉ xin gọi video vì tiện cho mình khi người kia có thể thích gặp mặt hơn.
Người đi trước tắt camera thì mình có nên tắt theo không?
Không cần tắt theo. Giữ camera của mình bật để người kia thấy bạn đang chú ý nghe. Nếu họ tắt vì mạng yếu hoặc đang ở chỗ không tiện, cứ tiếp tục bình thường, đừng hỏi lý do.
Có được ghi âm cuộc gọi để nghe lại không?
Chỉ khi hỏi trước và người kia đồng ý rõ ràng. Nhiều người đi trước sẽ nói ít thật hơn khi biết đang bị ghi. Cách an toàn là ghi tay trong lúc nghe và viết lại đầy đủ ngay sau cuộc gọi.
Nên gọi bằng Zalo hay bằng lời mời họp trực tuyến?
Dùng cách người đi trước quen nhất. Hỏi họ ngay khi họ nhận lời, đừng bắt họ cài thêm thứ gì mới. Với người dùng Zalo hằng ngày, gọi video qua Zalo là nhanh nhất, ít bước nhất.
Nếu gọi xong thấy chưa hỏi được gì nhiều thì có xin gọi lại ngay không?
Không nên xin lại ngay. Hãy làm thử những gì đã nghe trong vài tuần, rồi báo lại kèm một câu hỏi mới. Lời xin gặp lần hai có kết quả kèm theo dễ được nhận hơn nhiều so với lời xin chỉ vì lần trước chưa đủ.