Đỏ mặt hay run giọng khi bắt chuyện ở sự kiện là phản ứng cơ thể rất phổ biến, và cách đỡ hiệu quả nhất không phải cố cho nó hết, mà là làm vài việc nhỏ trước khi mở lời (thở ra chậm, cầm một cốc nước, chọn người đang đứng một mình), nói câu đầu thật ngắn và chậm, rồi để người kia nói nhiều hơn trong một phút đầu. Người đối diện gần như không để ý mặt bạn đỏ đến đâu, họ đang lo cho câu trả lời của họ.
Bài này dành cho người đi làm phải bắt chuyện với người lạ ở hội thảo, buổi gặp gỡ ngành, tiệc của đối tác, và thấy mặt nóng bừng, giọng lạc đi ngay từ chữ đầu. Phần dưới đi theo thứ tự thời gian: trước khi đến gần, mười giây đầu, khi lỡ đỏ mặt giữa chừng, và sau buổi.
Chuyện gì đang xảy ra khi mặt nóng lên
Chị R làm nhân viên kinh doanh mảng thiết bị y tế được hai năm. Gọi điện cho khách chị làm trơn tru, nhưng hễ phải bước đến một người lạ ở hội thảo là mặt đỏ lên tới mang tai, giọng chị cao hơn bình thường nửa cung và hơi run ở cuối câu. Chị càng biết mình đỏ mặt thì càng đỏ hơn, càng nghĩ người kia đang thấy thì càng nói vấp.
Đỏ mặt, run giọng, tay lạnh, tim đập nhanh là cách cơ thể chuẩn bị khi gặp chuyện nó coi là quan trọng. Người hướng nội hay người ít đi sự kiện thường cảm nhận rõ hơn, nhưng người sôi nổi cũng có lúc bị. Nó không nói lên rằng bạn kém hay không hợp với việc gặp người.
Cái vòng làm mọi thứ nặng thêm là vòng chú ý vào chính mình. Bạn nhận ra mặt nóng, bạn nghĩ "chắc người ta thấy rồi", bạn lo hơn, mặt càng nóng. Phần lớn cách đỡ dưới đây đều nhắm vào việc cắt cái vòng đó: chuyển chú ý ra ngoài, sang người kia, sang việc đang làm.
Một điều người từng đứng ở bàn đón khách hàng trăm lần đều biết: người đối diện hầu như không để ý bạn đỏ mặt. Họ đang nghĩ xem mình trả lời gì, mình có nhớ tên bạn không, cốc nước của mình sắp đổ không. Phần mặt đỏ mà bạn thấy rực như đèn, trong mắt người kia thường chỉ như vừa đi ngoài nắng vào.
Trước khi đến gần: việc làm trong một phút
Phần lớn hồi hộp dồn vào lúc đứng nhìn và chần chừ. Rút ngắn lúc đó bằng mấy việc cụ thể:
- Thở ra dài hơn thở vào. Hít vào đếm bốn, thở ra đếm sáu, làm ba lần. Không cần nhắm mắt, đứng cạnh bàn nước làm được mà không ai biết. Thở ra chậm làm giọng đỡ run ở câu đầu.
- Cầm một cốc nước bằng tay trái. Tay có việc thì đỡ lóng ngóng, tay phải để trống để bắt tay. Nước mát cũng giúp đỡ khô họng.
- Chọn người dễ nhất trước. Người đang đứng một mình, cũng đang cầm cốc, nhìn quanh. Người đó cũng đang mong có ai bắt chuyện. Đừng chọn nhóm năm người đang cười to cho lần đầu.
- Chọn câu ngắn nhất. Câu càng dài càng dễ vấp giữa chừng. Câu đầu chỉ năm đến bảy chữ.
- Đi đến trong vòng mười giây sau khi chọn. Đứng nhìn càng lâu, tim đập càng nhanh. Quyết định rồi thì bước, đừng chờ cảm giác sẵn sàng vì nó hiếm khi đến.
Đừng cố nghĩ "mình phải bình tĩnh". Ra lệnh cho mình bình tĩnh chỉ làm bạn chú ý thêm vào cơ thể. Thay vào đó, nghĩ đến câu hỏi bạn muốn hỏi người kia, và đi.
Mười giây đầu: câu ngắn, nói chậm, trả lượt nhanh
Câu mở lời cho người đang hồi hộp nên có ba đặc điểm: ngắn, có câu hỏi ở cuối để người kia nói, và không đòi bạn phải kể về mình ngay. Một số câu:
- "Chào anh, anh đến nghe phần nào ạ?" Năm giây, người kia sẽ nói khoảng nửa phút, đủ để bạn thở lại.
- "Chị ơi, phần vừa rồi chị thấy thế nào ạ?" Dùng sau một phần trình bày, ai cũng có ý kiến.
- "Anh lấy cà phê ở đâu vậy ạ?" Câu hỏi nhỏ về chỗ đang đứng, rất khó trả lời cụt.
- Khi được hỏi lại "em làm gì", trả lời bằng một câu đã soạn sẵn ở nhà: "Em làm kinh doanh thiết bị y tế, chủ yếu cho phòng khám nhỏ. Bên anh làm mảng nào ạ?"
- Khi muốn rút: "Em xin phép qua kia một chút, nói chuyện với anh vui quá. Em xin Zalo anh được không ạ?"
Nói chậm hơn bình thường một chút. Người hồi hộp thường nói nhanh và cao giọng. Nói chậm làm giọng trầm xuống, và người nghe thấy bạn điềm tĩnh hơn thực tế. Ngắt ở dấu phẩy, đừng nối liền cả câu một hơi.
Khi lỡ đỏ mặt hay run giọng giữa chừng
Có lúc dù chuẩn bị kỹ, mặt vẫn nóng lên giữa câu chuyện. Cách đỡ:
| Tránh | Thay bằng |
|---|---|
| Cúi mặt, nhìn xuống sàn | Nhìn vào cốc nước một giây rồi nhìn lại người kia, hỏi tiếp một câu |
| Nói nhanh hơn để xong cho rồi | Dừng lại, uống một ngụm nước, nói tiếp chậm hơn |
| Xin lỗi rối rít "em xin lỗi, em hơi run" | Nếu muốn nói thì nói nhẹ một lần: "em hơi hồi hộp, lâu rồi không đi sự kiện" |
| Tìm cớ bỏ đi ngay | Hỏi người kia một câu mở để họ nói, bạn nghe và thở |
| Đùa tự chê để che | Không cần nhắc đến chuyện đó, tiếp tục câu chuyện bình thường |
Về việc có nên nói ra mình hồi hộp: một câu nhẹ, nói một lần, thường làm không khí dễ chịu hơn. Nhiều người nghe xong còn bảo "anh cũng thế". Nhưng nói đi nói lại thì người kia phải liên tục trấn an bạn, và cuộc nói chuyện xoay quanh sự hồi hộp chứ không phải công việc.
Còn một mẹo nhỏ của người hay đứng sân khấu: nếu bị nóng mặt, hỏi người kia một câu cần họ kể dài, như "Anh làm nghề này lâu chưa ạ, ngày đầu anh vào nghề thế nào?" Trong một hai phút họ kể, bạn chỉ cần gật đầu và nghe, cơ thể tự dịu lại.
Tập dần cho mặt đỡ nóng: từ nhỏ đến lớn
Tuần đầu, tập ở chỗ không áp lực. Hỏi đường, hỏi người bán hàng một câu ngoài chuyện mua bán, chào người cùng thang máy ở toà nhà văn phòng. Mỗi lần là một lần cơ thể học rằng nói với người lạ không có gì nguy hiểm.
Tuần thứ hai, tập ở chỗ làm. Chủ động chào một người ở phòng khác trong căng tin, hỏi một câu về việc của họ. Người cùng công ty là người lạ an toàn nhất.
Sau đó, sự kiện nhỏ trước sự kiện lớn. Buổi gặp hai chục người dễ hơn hội thảo ba trăm người. Đi vài buổi nhỏ trước, bạn sẽ thấy mặt đỡ nóng nhanh hơn mỗi lần.
Chọn vai dễ trong những buổi đầu. Nhận đứng bàn ký tên, phát tài liệu hay chuyền micro. Khi có việc trong tay, câu nói đầu do việc quyết định, và mặt đỡ nóng hơn hẳn so với khi tự bước đến người lạ. Sau vài buổi như vậy, chuyển dần sang tự bắt chuyện ở giờ giải lao.
Ghi lại sau mỗi lần. Một dòng: nói với ai, đỏ mặt mức nào từ một đến năm, có ai để ý không. Sau vài tuần, bạn sẽ thấy con số giảm, và hầu như không bao giờ có ai để ý.
Sau buổi gặp và khi nào cần người giúp
Về nhà, đừng ngồi tua lại từng giây mình đỏ mặt. Thay vào đó, ghi tên những người đã nói chuyện và một chi tiết về họ, rồi nhắn tin trong vòng một ngày: "Chào anh S, em là R bên thiết bị y tế, chiều nay hỏi anh chỗ lấy cà phê ở hội thảo. Anh có nhắc phòng khám bên anh đang tìm máy đo huyết áp loại để bàn, em gửi anh vài mẫu để anh xem nhé, không cần trả lời ngay đâu ạ." Tin nhắn sau buổi gặp không đỏ mặt, và người kia nhớ cuộc nói chuyện, không nhớ màu mặt bạn.
Sau một tháng, nhìn lại ghi chép. Nếu thấy mình đi được nhiều buổi hơn, mở lời nhanh hơn, dù vẫn còn nóng mặt, là bạn đang đi đúng hướng. Mục tiêu không phải hết đỏ mặt, mà là đỏ mặt vẫn nói chuyện được.
Nếu hồi hộp đi kèm khó thở, chóng mặt, run nhiều đến mức không nói được, hoặc bạn bắt đầu bỏ hết mọi buổi gặp, từ chối việc vì phải gặp người, hãy gặp một chuyên gia tâm lý. Đó không phải chuyện yếu đuối, mà là tìm đúng người giúp cho một chuyện cơ thể đang làm quá mức cần thiết.
Ví dụ giả định: chị R ở hội thảo tiếp theo
Ba tuần sau, chị R đi một hội thảo về thiết bị cho phòng khám. Chị đến sớm mười lăm phút, lấy một cốc nước, đứng cạnh bàn nước. Chị thấy một anh tầm bốn mươi tuổi đang đứng một mình, nhìn quanh. Chị thở ra chậm ba lần, đếm thầm, rồi bước đến trong vòng mười giây, trước khi kịp nghĩ thêm.
Câu đầu của chị đúng sáu chữ: "Anh đến nghe phần nào ạ?" Mặt chị vẫn nóng, giọng vẫn hơi cao. Nhưng anh kia trả lời dài, kể rằng phòng khám của anh đang định thay máy siêu âm và anh đến để nghe phần so sánh các dòng máy. Trong lúc anh nói, chị uống một ngụm nước, nghe, và thấy mặt dịu xuống. Đến lượt chị, chị nói câu đã soạn sẵn, rồi hỏi tiếp anh một câu về phòng khám.
Cuộc nói chuyện kéo dài khoảng bảy phút. Có một lúc chị vấp khi nói tên một dòng máy, chị dừng lại, cười, nói lại chậm hơn. Anh kia không phản ứng gì, có lẽ không để ý. Cuối buổi chị xin được Zalo, và tối đó gửi anh một tin ngắn.
Chị R không hết đỏ mặt. Chị chỉ có một chuỗi việc nhỏ để làm, và chuỗi việc đó đủ để chị đi qua mười giây khó nhất. Lần thứ năm, thứ sáu, chị nhận ra mình đếm nhịp thở ít hơn, và bước đến nhanh hơn.
Câu hỏi thường gặp
Người khác có nhận ra mình đang đỏ mặt không?
Thường ít hơn bạn nghĩ rất nhiều. Bạn cảm thấy mặt nóng rực từ bên trong, nhưng người đối diện đang bận nghĩ câu trả lời của họ và hiếm khi để ý. Nếu có thấy, đa số nghĩ bạn vừa đi ngoài nắng vào hoặc phòng hơi nóng.
Có nên nói thẳng với người kia là mình đang hồi hộp không?
Nói nhẹ một lần thì được và thường làm không khí dễ chịu, nhiều người còn đáp lại là họ cũng thế. Đừng nhắc đi nhắc lại hay xin lỗi rối rít, vì người kia sẽ phải trấn an bạn mãi. Nói một câu rồi quay lại chuyện công việc.
Làm sao để giọng đỡ run khi nói câu đầu tiên?
Thở ra chậm ba lần trước khi đến gần, uống một ngụm nước, và chọn câu mở lời thật ngắn có câu hỏi ở cuối. Nói chậm hơn bình thường và ngắt ở dấu phẩy. Câu ngắn ít chỗ để vấp, và câu hỏi khiến người kia nói tiếp để bạn kịp lấy lại hơi.
Đi sự kiện nhiều có hết đỏ mặt không?
Thường là giảm dần, mặt đỡ nóng nhanh hơn và bạn mở lời sớm hơn, nhưng không phải ai cũng hết hẳn. Mục tiêu thực tế là đỏ mặt mà vẫn nói chuyện được, không phải không bao giờ đỏ mặt. Nhiều người đi sự kiện lâu năm vẫn hồi hộp ở câu đầu.
Có nên uống chút rượu bia ở tiệc cho bớt run không?
Không nên dựa vào rượu bia để bắt chuyện ở sự kiện công việc. Bạn dễ nói quá đà, quên tên người vừa quen, và lần sau lại phải cần đến nó. Nước lọc hay nước trái cây trong tay cũng giúp tay có việc làm mà đầu vẫn tỉnh.
Khi nào hồi hộp là dấu hiệu cần gặp chuyên gia?
Khi hồi hộp kèm khó thở, chóng mặt, run tới mức không nói được, hoặc khiến bạn bỏ hết các buổi gặp và từ chối việc vì phải gặp người. Lúc đó nên gặp một chuyên gia tâm lý để được hiểu đúng tình trạng của mình thay vì chỉ cố chịu đựng.